بررسی تغییرات خصوصیات کمی و کیفی علف لیمو (Cymbopogon citratus (DC.) Stapf) تحت تاثیر سطوح مختلف اسید سالیسیلیک وکود نیتروژن

سابقه و هدف: علف لیمو گیاهی چند ساله و متعلق به خانواده گندمیان است. این گیاه دارای ترکیب های پلی فنولی ارزشمند است که کاربردهای دارویی، آرایشی و خوراکی دارند. استفاده از عواملی که بتوانند باعث افزایش عملکرد کمی و کیفی علف لیمو شوند از جنبه اقتصادی مهم است. اسید سالیسیلیک یک تنظیم کننده فرایندهای فیزیولوژیک و بیوشیمیایی است که می تواند در نقش یک الیسیتور باعث افزایش تجمع متابولیت های ثانویه در گیاهان شود. همچنین نیتروژن نقش مهمی در رشد گیاهان دارد و می تواند باعث افزایش کمیت و کیفیت عملکرد شود. در این آزمایش اثر کاربرد کود نیتروژن و اسید سالیسیلیک بر برخی خصوصیات کمی و کیفی علف لیمو بررسی شد.مواد و روش ها: به منظور بررسی تغییرات برخی خصوصیات کمی و کیفی علف لیمو تحت تاثیر سطوح مختلف اسید سالیسیلیک و کود نیتروژن در شرایط آب و هوایی اهواز، آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با پنج سطح کود نیتروژن (۰، ۵۰، ۱۰۰، ۱۵۰، ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار) از منبع اوره و سه سطح اسید سالیسیلیک (۰، ۱۰ میکرومولار و ۱۰۰ میکرومولار) با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان در سال ۱۴۰۱-۱۴۰۰ اجرا گردید. در هر تیمار کودی، ۲۰ درصد کود اوره پس از استقرار گیاه و بقیه آن جهت کاهش تلفات آبشویی، در چهار مرحله به همراه آب آبیاری و با توجه به درصد نیتروژن موجود در خاک اعمال گردید. محلول پاشی اسید سالیسیلیک وقتی که ۷۰ درصد سطح هر پلات توسط علف لیمو پوشانده شد توسط سمپاش پشتی انجام گردید و ۱۵ روز بعد تکرار شد. هر کرت آزمایشی سه متر عرض داشت و شامل شش خط کاشت به طول سه متر بود و فاصله بین کرت ها نیم متر در نظر گرفته شد. فاصله خطوط کشت از یکدیگر ۶۰ سانتی متر و فاصله بین بوته ها روی خط کشت ۴۰ سانتی متر بود. خاک محل آزمایش دارای بافت سیلتی کلی، اسیدیته ۷.۵ و هدایت الکتریکی ۲.۶ دسی زیمنس بر متر بود. صفات مورد بررسی شامل کلروفیل a، b و کل، کارتنوئید، وزن تر و خشک کل، درصد آنتی اکسیدان، فنول کل، درصد و عملکرد اسانس بود.نتایج: اثر متقابل اسید سالیسیلیک و کود نیتروژن بر همه صفات مورد بررسی بجز درصد فعالیت آنتی اکسیدانی معنی دار شد. اثر کاربرد کود نیتروژن بر درصد فعالیت آنتی اکسیدانی معنی دار بود. بالاترین درصد فعالیت آنتی اکسیدانی (۸۹.۸ درصد) مربوط به کاربرد ۱۵۰ کیلوگرم کود نیتروژن در هکتار بود. بالاترین و کمترین مقدار کلروفیل a، کلروفیل b و کلروفیل کل به ترتیب با عدم کاربرد اسید سالیسیلیک ×  کاربرد ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن و عدم کاربرد اسید سالیسیلیک × عدم کاربرد کود نیتروژن به دست آمد که به ترتیب ۱۴۰، ۴۲ و ۱۱۶ درصد تفاوت داشتند. بالاترین وزن تر و خشک کل با کاربرد ۱۰۰ میکرومولار اسید سالیسیلیک و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن به دست آمد که نسبت به عدم کاربرد اسید سالیسیلیک و کود نیتروژن ۷۵ درصد بیشتر بود. بالاترین درصد و عملکرد اسانس در تیمار کاربرد ۱۰ میکرومولار اسید سالیسیلیک و ۱۵۰ کیلوگرم کود نیتروژن به ترتیب با میانگین ۰.۸۷ درصد و ۶۵.۶ گرم در مترمربع مشاهده شد. همچنین در میان سطوح فاکتورهای آزمایش، کمترین عملکرد اسانس (۱۸.۲۹ گرم در مترمربع) با عدم کاربرد اسید سالیسیلیک و کود نیتروژن به دست آمد که در مقایسه با حداکثر عملکرد با کاربرد ۱۰ میکرومولار اسید سالیسیلیک و ۱۵۰ کیلوگرم کود نیتروژن ۲۶۰ درصد کمتر بود. کمترین درصد اسانس (۰.۴۵ درصد) با عدم کاربرد اسید سالیسیلیک و کاربرد ۱۵۰ کیلوگرم کود نیتروژن به دست آمد.نتیجه گیری: به طورکلی، کاربرد کود نیتروژن و اسیدسالیسیلیک باعث افزایش عملکرد و درصد اسانس، ماده خشک کل و فنل کل برگ نسبت به شاهد شد. بالاترین عملکرد اسانس با کاربرد ۱۰ میکرومولار اسید سالیسیلیک و ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن به دست آمد.

کلیدواژه ها:

اسانس ، محلول پاشی ، گیاهان دارویی ، فنول کل