بررسی ویژگی های ساختاری و خاک در جنگل های کوهستانی (مطالعه موردی: هواره خول بانه)

سابقه و هدف: حدود ۲۳ درصد از پوشش جنگلی دنیا در مناطق کوهستانی پراکنش دارند. این مناطق به لحاظ تنوع زیستی منحصر بفرد و به لحاظ استفاده های معیشتی از جایگاه مهمی در مطالعات جنگل شناسی برخوردار هستند. نوع و ترکیب این جنگل ها تحت تاثیر عواملی مانند توپوگرافی (از جمله جهت دامنه و شیب)، آب وهوا و نوع خاک است و همراه با مدت و شدت تابش، طیفی از ریزاقلیم ها را در یک منطقه ایجاد می کند. مطالعات نشان داده اند که تفاوت در پوشش جنگلی بین دامنه های مختلف، مستقیما تحت تاثیر میزان تابش خورشیدی دریافتی در هر دامنه است. این پژوهش با هدف ارزیابی ساختار توده جنگلی و ویژگی های خاک در دامنه های شمالی و جنوبی جنگل های هواره خول بانه انجام شده است.مواد و روش ها: با توجه به شاخه زاد بودن جنگل های هواره خول بانه قطعات دایره ای به دلیل تراکم بالای جست ها مناسب تشخیص داده نشدند و قطعات نمونه به صورت مربع و به دلیل کاهش خطا ۴ آر و به ابعاد ۲۰ *۲۰ انتخاب شد. در هر دامنه ۳۰ قطعه نمونه پیاده شد و قطر برابر سینه (DBH) درختان با قطر بیش از ۵ سانتی متر، ارتفاع درختان، دو قطر بزرگ و کوچک تاج و نوع گونه اندازه گیری و ثبت شد. جهت بررسی تغییرات خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در هر دامنه ۵ نمونه خاک از عمق صفر تا ۱۵ و ۱۵-۳۰ سانتی متری (به صورت نمونه مرکب) برداشت شد و داخل پلاستیک بسته بندی و برچسب مشخصات محل نمونه برداری روی بسته بندی نصب و بلافاصله پس از اتمام آماربرداری به آزمایشگاه خاک شناسی تحویل داده شد. بافت خاک با استفاده از روش هیدرومتر و جرم مخصوص ظاهری با نمونه های دست نخورده خاک با استوانه های نمونه برداری (با حجم تقریبی ۱۰۰ سانتی متر مکعب) برداشت و در دمای ۱۰۵ درجه سانتی گراد خشک شدند. pH خاک در نسبت ۱:۲.۵ (خاک به آب) با استفاده از دستگاه pH متر اندازه گیری شد. کربن آلی خاک با استفاده از روش تیتراسیون والکلی- بلاک، محتوای نیتروژن با روش کجلدال و فسفر با روش اولسن اندازه گیری شد و غلظت کلسیم خاک با روش طیف سنجی جذب اتمی تعیین شد.یافته ها: ویژگی های جنگل شناسی در دامنه های مختلف بررسی شد. نتایج نشان داد که به جز ارتفاع، سایر ویژگی ها از جمله تعداد در هکتار، قطر برابر سینه و تاج پوشش در دامنه های شمالی و جنوبی تفاوت معنی داری دارند. مقایسه میانگین پارامترهای بررسی شده نشان داد که جنگل در دامنه های شمالی وضعیت بهتری دارد. بافت خاک در دامنه های شمالی از Silt Loam تا Loam Sand Clay و در دامنه های جنوبی از Loam تا Clay Loam متغیر بود. بر طبق نتایج بیشترین میزان رس در دامنه ی جنوبی و بیشترین میزان سیلت و شن در دامنه ی شمالی ثبت گردید. در نتیجه، بافت خاک در دامنه های جنوبی از متوسط تا سنگین و در دامنه های شمالی سبک تر بود. همچنین نتایج به دست آمده از آنالیز واریانس بیانگر این بود که به غیر از درصد رطوبت اشباع خاک تمامی ویژگی های مورد بررسی در سطح (P >۰/۰۵) از نظر آماری دارای اختلاف معنی دار هستند. مقایسه میانگین pH خاک نشان داد که بین دامنه ها و عمق های بررسی شده اختلاف معنی داری وجود دارد. EC خاک بین دامنه ی شمالی و جنوبی در عمق اول دارای اختلاف معنی دار و در عمق دوم فاقد اختلاف معنی دار بود. کربن آلی در دامنه ها و عمق های مورد بررسی دارای اختلاف معنی دار بود. در رابطه با نیتروزن کل خاک بین دامنه شمالی و جنوبی اختلاف معنی دار را نشان داد اما بین عمق اول و دوم در دامنه جنوبی اختلاف معنی داری مشاهده نشد. در نهایت پتاسیم و فسفر خاک نیز بین دامنه-های مختلف اختلاف معنی داری را نشان دادند. نتایج تحلیل رج بندی نشان داد که محور اول بیشترین ارتباط را با نیتروژن کل، رس و فسفر خاک دارد، این ویژگی ها اصلی ترین عوامل در پراکندگی نمونه ها را در رج بندی توجیه می کنند ...

کلیدواژه ها:

بافت خاک ، تحلیل چندمتغیره ، جنگل شناسی ، جهت دامنه