زیبایی شناسی و جامعه شناسی انتقادی موسیقی از دیدگاه تئودور آدورنو

مطالعه موسیقی به عنوان یکی از زمینه های اصلی هنر بسیار حائز اهمیت است. بررسی جامعه-زیباشناختی این حوزه با رویکرد انتقادی مکتب فرانکفورت با تکیه بر آرای آدورنو نه تنها محدود به خود موسیقی نمی شود، بلکه به دیگر بسترهای هنری و نیز زمینه های دیگر ساحت اندیشگی گسترش می یابد. این سرایت نقش بسزایی در بهبود کیفی جامعه شناسی و زیبایی شناسی موسیقی و همچنین توسعه بستر کلی مشخصه میان متنی یا میان رشته ای رویکردهای تخصصی علوم انسانی دارد. کاربست دیالکتیک در این رهگذر به استخراج مفاهیم از بستر پویای کنش تاریخی یاری می رساند و این روند بر کارکرد اجتماعی آن تاکید می کند. اما این دیالکتیک از نظر آدورنو به صورت منفی در نظر گرفته می شود. بدین معنا که تحلیلی است در جهت آشکارسازی جعلی بودگی هویت پیش از آنکه به عنوان یک فرآیند رهایی بخش مطرح شود. بی شک این روند بر ذهنیت زدایی و نبود اسارت در بازتاب های عینی-ذهنی موجود به جای شناخت واقعیت خواهد انجامید. این پژوهش از دو جنبه ضروری مینماید؛ از یک سو تغییر وضعیت موجود در قلمرو نقادی موسیقی و مساله ارتباط آن با تفکر انتقادی و پیدایش معیارهای متفاوت و شاید نوین، و از سویی دیگر توضیح و تبیین موضع گیری های جامعه-زیباشناختی در هنر، مخصوصا موسیقی از سوی وی- مورد ایراد از سوی منتقدان او- اهمیت پرداختن در این زمینه را یادآور می کند. بدیهی است که نبود منابع قابل استناد در ایران به عنوان محک و معیار بررسی و نقد موسیقی از دیدگاه انتقادی آدورنو -محور مورد توجه در این پژوهش- پرداختن به این موضوع را الزامی می دارد. از آنجا که این تحقیق در راستای تبیین و تنویر ارتباط دیدگاه انتقادی و موسیقی می باشد، بر اساس ماهیت و روش، توصیفی و تحلیلی می باشد.

کلیدواژه ها:

آدورنو ، جامعه شناسی انتقادی موسیقی ، زیبایی شناسی انتقادی موسیقی