نظریه حرمت دفعی خمر از نگاه قرآن و روایات

عقل که وجه تمایز انسان از حیوان است، چیزی زیان بارتر از شراب، برای آن بیان نشده است که نتیجه استفاده از آن، سقوط آدمی به جایگاه حیوانیت است. بر این اساس، خمر در ادیان آسمانی پیوسته حرام بوده است؛ ولی زمان و چگونگی اعالم حرمت آن در اسلام، به تقابل دو دیدگاه در تحریم دفعی با سکر نوم در معنای سکاری در آیه ۴۳ نساء و تحریم تدریجی با سکر خمر منجر گردیده است. یافته های پژوهش، با مطالعه کتابخانه ای و روش تحلیلی -توصیفی، بیانگر صحت نظریه حرمت دفعی با دالیل قرآنی، روایی و مویدات عقلی و شواهد تاریخی، در اعالم حرمت خمر در آیات مکی در اوایل بعثت و تاکیدی بودن آن در آیه ۹۰ مائده است. در مقابل، عدم صحت نظریه حرمت تدریجی شراب، بجهت تناقض محتوایی و مخالفت آن با قرآن ثابت گردید. چرا که از طرفی جهت توجیه نظریه تدریجی با قانون عقلی تدریج، تصریح می نمایند که در آغازین مرحله، شراب در وقت نماز با نزول آیه ۴۳ نساء، ششمین سور مدنی حرام گردید ولی از طرفی دیگر، با نقض قانون تدریج، با اعالم اینکه سوره بقره به اجماع از اولین سور مدنی است که بعد از هجرت نازل شده است، به حرمت مطلق شراب در آیه ۲۱۹ آن و نیز در برخی آیات مکی تصریح می نماینددر نتیجه با نفی سکر خمر در معنای سکاری در نظریه تدریجی، شان نزول ها در تفاسیر عامه به انگیزه دفاع از شرب خمر برخی و نسبت ناروا به برخی دیگر با توجیه ناصواب عدم حرمت شراب تا نزول آیه ۴۳ نساء در مدینه، خروج موضوعی از این آیه دارند. بنابراین، تفکیک بین اعالم حکم حرمت شراب در مکه در اوایل بعثت و تاخیر چندین ساله اجرای حد شرب خمر در مدینه در نظریه دفعی، اضافه بر ایجاد انگیزه قوی در ترک و نیز اتمام حجت شرعی، نوعی روش مدارای تربیتی اسلام نیز بوده است. در حالی که اعالم همزمانی حرمت مطلق شراب با اجرای حد آن با نزول آیه ۹۰ مائده از آخرین سور مدنی، در نظریه تدریجی، خالف مدارای تربیتی مورد انتظار آنان است. از جمله آثار مترتب بر اثبات نظریه حرمت دفعی شراب، اضافه بر دست یابی به نظریه صائب قرآنی؛ عدم توجیه پذیری شرابخواری برخی صحابه در مدینه تا نزول آیه تحریم است.

کلیدواژه ها:

حرمت خمر ، تحریم دفعی ، تحریم تدریجی ، تناقض محتوایی ، سکر خمر ، سکر نوم