آیکونولوژی «دست دلبر» در گل و مرغ ایرانی

در نقاشی دوره قاجار دستی شاخه گلی را گرفته است که آن را «دست دلبر» می­خوانند. این دست چکیده­ای از یک الگوی بزرگ­تر بود که این پژوهش در قالب سه فرضیه آن را مطرح می­کند، نخست الگو دودلداده که عاشق گلی را به معشوق می­دهد، دوم گلی در دست فرشته که الگویی مسیحی در نقاشی ایرانی داشت و سوم پیشکش که گویی شاهزاده­ای شاخه گلی را به شخصی نامرئی می­دهد. این پژوهش با طرح این فرضیه به دنبال اثبات آن خواهد بود که آیا می­توان نقش دست دلبر را به عنوان الگوی پیشکش در نظر گرفت؟ هدف از این پژوهش تبیین استحاله کهن الگوی برسم یا قربانی گیاهی به منزله تشرف است. پس سوال این پژوهش به طور مشخص این است که از نقاشی دست دلبر چه معنایی را می­توان استنباط کرد؟ پس از مطالعه نقاشی دست دلبر به شیوه توصیفی-تحلیلی و گردآوری مطالب در اسناد کتابخانه­ای با روش آیکونولوژی به طبقه بندی و استحاله نقش در از دوره قاجار تا دوره پیش از اسلام پرداخته و معانی استخراج گردید که بیانگر درهم تنیدگی مفهوم «مهر» می­باشد. مهر در پیش از اسلام با پیشکش یا قربانی کردن گیاهان معطر همراه بود و آن مراسم را برسمن می ­گفتند.

کلیدواژه ها:

گل و مرغ ، دست دلبر ، دو دلداده ، برسم ، مهر ، میترا