تاثیر خشکسالی های اخیر بر وقوع گرد و غبار در استان آذربایجان شرقی

هدف: بررسی ارتباط خشکسالی­ ها با تعداد روزهای همراه با پدیده گرد و غبار در استان آذربایجان شرقی. روش و داده: ابتدا با استفاده از معادله همبستگی، خلا آماری داده­ های مشاهداتی تعداد روزهای همراه با گرد و غبار ایستگاه ­های سینوپتیک استان در بازه زمانی ۳۰ سال اخیر تکمیل گردید. سپس، وجود روند این داده ­ها با استفاده از آزمون من-کندال بررسی گردید. فراوانی و شدت خشکسالی­ های هواشناسی به روش SPEI در محیط برنامه R محاسبه شده و در ادامه، تاثیر خشکسالی­ ها بر وقوع پدیده گرد و غبار از طریق آزمون همبستگی اسپیرمن ارزیابی شد. یافته ­ها: وجود روند در سری داده ­های تعداد روزهای همراه با گرد و غبار در سطح معنی­ دار ۰/۰۵ در ایستگاه ­های هواشناسی منتخب استان تایید شده و مقادیر شیب سن نیز بیانگر افزایشی بودن این روند است. نتایج شاخص SPEI نشان می­ دهد که دوره ­های خشکی، بالاخص در نیمه دوم بازه آماری، در منطقه در حال گسترش است. از طرف دیگر، وجود همبستگی معنی ­دار در سطح ۰/۰۱ بین تعداد روزهای همراه با گرد و غبار با شاخص خشکسالی SPEI-۶ مشاهده گردید؛ این رابطه حالت عکس داشته، بدین معنی که با کاهش مقدار شاخص خشکسالی، به تعداد روزهای همراه با گرد و غبار در سطح استان آذربایجان شرقی افزوده می­ شود. نتیجه ­گیری: پلایای دریاچه ارومیه به عنوان کانون­ های اصلی ایجاد گرد و غبار محلی بوده و این واقعیت بر اساس همبستگی موجود بین تعداد روزهای همراه با گرد و غبار با شاخص SPEI و نیز مشاهده ذرات معلق با منشا دریاچه ­ای در هوای ایستگاه ­های مناطق مجاور این دریاچه، مورد تایید است. نوآوری و کاربردها: این تحقیق درصدد آشکارسازی همبستگی بین وقوع پدیده گرد و غبار در ارتباط با تداوم خشکسالی­ ها و گسترش پلایای دریاچه ارومیه بوده که بر اساس جدیدترین آمار ایستگاه­ های هواشناسی، شاخص SPEI را محاسبه کرده است. انجام این قبیل تحقیقات برای ارزیابی توزیع زمانی-مکانی فرسایش بادی، شناسایی مناطق در معرض خطر بیابان زایی و تدوین استراتژی های کنترل این مناطق بسیار ضروری است.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، گرد و غبار ، همبستگی ، استان آذربایجان شرقی