راهبرد تربیتی قرآن

تربیت وجه غالب در شناسه شخصیتی انسان است. تلاش تربیتی­ مربیان، به ویژه والدین نیز به هدف تحقق این حقیقت است. البته، تربیت فرزند، که حاصل عمر والدین بوده و به بیان حضرت امام صادقj می­تواند سرمایه­ای قابل­توجه در دنیا و ذخیره­ای ارزشمند در آخرت برای والدین باشند (کلینی، ۱۴۰۷، ج۸، ص۱۵۰)، صرفا با برنامه­ریزی درست و با رویه­ای صحیح  قابل تحقق است. همه تلاش مکاتب تربیتی و متولیان تربیت، ازجمله تعلیم و تربیت اسلامی، بر این مسئله متمرکز بوده و هست و برای این منظور اقدامات زیادی هم در بخش فعالیت­های علمی و نظری و هم در بخش فعالیت­ها و اقدامات در فرایند عمل تربیتی صورت می­گیرد. تبیین صحیح مبانی، ابتنای درست روبناها بر آن، هدف گذاری درست، تعیین اصول و قواعد حاکم بر فرایند تربیت، اتخاذ روش­ها و شیوه­ها و فنون صحیح و...، نمونه­ای از مهمترین این اقدامات نظری و عملی است. اما، علاوه بر این و مهمتر از همه، متولیان امر تعلیم و تربیت همیشه در صدد کشف برنامه­ای منسجم و درازمدت هستند تا همه فعالیت­های نظری و عملی تربیتی را در جهت تحقق هدف اعلای تربیتی راهبری و هدایت نماید و مانع انحراف از مسیر و هدر رفت سرمایه­های مادی و معنوی و بالابردن هزینه­ها شود. از این برنامه تحت نام «راهبرد» یاد می­شود.حال سوال این است که، در نظام تعلیم و تربیت اسلامی به معنای عام و در قرآن به معنای خاص، چه راهبردی برای این منظور مدنظر بوده و به آن عمل شده است؟ هدف این نوشتار کشف راهبرد تربیتی است که در فرایند تربیت در نظام تربیتی اسلام، و به ویژه در قرآن مورد توجه بوده است.روش ما برای حل این مسئله پژوهشی مطالعه­ اکتشافی در متون دینی و به ویژه مهمترین متن دینی، یعنی آیات شریفه قرآن، و روش تفسیر موضوعی می باشد. البته برای فهم بهتر مسئله و حل درست آن از روایات اهل بیت و نیز نظر مفسران گرانقدر قرآن نیز استفاده شده است. مطالعه آیات شریفه قرآن، فهم مفردات آن با استفاده از منابع و معاجم عمومی و قرآنی و نیز بهره گیری از نظر مفسران، و بالاخره توجه به فرهنگ حاکم بر آیات شریفه قرآن، اقداماتی در جهت حل مسئله و یافتن پاسخ به سوال پژوهشی در این نوشتار است. به طور مشخص، مطالعه توصیفی و اکتشافی منابع و متون دینی و تفسیر موضوعی و تحلیل داده­ها، روش حل مسئله و کشف راهبرد تربیتی قرآن در این نوشتار است.این تحقیق نشان داد، راهبرد قرآن کریم در تربیت نفوس، ایجاد و تقویت محبت و عشق به خداوند از سویی، و نیز ایجاد و تقویت هیبت و ترس از خداوند و خشم و غضب او از سویی دیگر، در متربیان می باشد. البته این فرایند از طریق ایجاد و تقویت شناخت و معرفت درست و عمیق نسبت به خداوند و ارزش­های والای دینی صورت می­گیرد. بی­شک فرایند معرفت­افزایی قرآن کریم در متربیان، توام با ایجاد انگیزه صحیح در ایشان، می­باشد. حاصل فرایند تربیتی معرفت­افزایی با انگیزه صحیح در متربیان، انسان­هایی محب و عاشق خداوند و همچنین خائف و ترسان از خشم و غضب الهی خواهد بود. چنین انسانی در فرهنگ قرآن به انسان مومن و متقی معروف و شناخته شده است. توجه به این راهبرد تربیتی، در طی مسیر زندگی، انسان­های متقی و مومنی است که همیشه در مسیر صحیح و طریق مستقیم حق بوده و از هر انحرافی مصون خواهند بود. تربیت انسان­های والا در مکتب تربیتی اسلام محصول توجه و عمل به این راهبرد تربیتی قرآنی بوده­ است. این الگوی راهبردی برگرفته از قرآن کریم، اولا، نقشه راه مناسبی برای متولیان تعلیم و تربیت بوده، ثانیا، مسیری مطمئن برای سیاست­گذاری تربیتی و راهی بهتر برای تشخیص روش­های درست تربیتی می­باشد. و ثالثا، حلال بخشی از مسائل و معضلات تربیتی در جوامع امروزی خواهد بود. انشاءالله.

کلیدواژه ها:

قرآن ، راهبرد تربیتی ، ایمان ، تقوی ، معرفت ، محبت ، خوف