ارزیابی برنامه های توسعه سند چشم انداز ۱۴۰۴ ایران از منظر محیط زیستی

بهره ­مندی از محیط زیست مطلوب، سازگاری توسعه با محیط زیست و تحقق اصل پنجاهم قانون اساسی از مهمترین ماموریت­های سند چشم­انداز ۱۴۰۴ می­باشد. در این راستا، ارزیابی برنامه­ های پنجساله سند چشم ­انداز ۱۴۰۴ می ­تواند به تحقق ماموریت ­های محیط زیستی کشور کمک کند. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی و اولویت­ بندی برنامه­ های توسعه سند چشم ­انداز ۱۴۰۴ از منظر محیط ­زیستی می­ باشد. اطلاعات مورد نیاز از مرکز سیاست و قانون محیط­ زیستی دانشگاه ییل و مرکز شبکه بین المللی اطلاعات علوم زمین دانشگاه کلمبیا در بازه زمانی ۲۰۲۲-۲۰۰۵ استخراج گردید. به منظور بررسی عملکرد محیط زیستی از روش تحلیل سلسله مراتبی با تجمیع ۳۲ شاخص شامل سه زیرمعیار سطح یک تغییرات اقلیم با وزن ۰.۳۸، احیا اکوسیستم با وزن ۰.۴۲ و بهداشت محیط با وزن ۰.۲ استفاده گردید. همچنین فاصله مقدار هر زیرشاخص محیط زیستی در هر برنامه­ توسعه با اهداف خوب و بد هر شاخص مورد بررسی قرار گرفت و در سه وضعیت نرمال، نامناسب و بحرانی ارائه گردید. بر اساس نتایج، برنامه ششم توسعه با نمره ۰.۳۶۳ رتبه اول، برنامه چهارم توسعه با نمره ۰.۳۴۱ رتبه دوم و برنامه پنجم توسعه با نمره ۰.۲۹۶ رتبه سوم را داشته است. همچنین، برنامه چهارم در ۵ شاخص، برنامه پنجم در ۷ شاخص و برنامه ششم در ۱۳ شاخص رتبه اول را داشته ­اند. به طور کلی برنامه ششم توسعه عملکرد بهتری در حفاظت از محیط زیست داشته است. علی­رغم تاکید سند چشم­انداز توسعه ۱۴۰۴ ایران بر بهبود محیط زیست، ایران در اکثر زیرشاخص ­های عملکرد محیط زیستی وضعیت نگران کننده ­ای دارد که لازم است در برنامه ­های توسعه آتی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

برنامه های پنج ساله توسعه ، تکنیک تصمیم چندمعیاره ، روش تحلیل سلسله مراتبی ، شاخص عملکرد محیط زیستی