ارائه الگوی رهبری محیط زیستی در مدارس ابتدایی با رویکرد پدیدارشناسانه تفسیری

مقدمه: امروزه، حفاظت و صیانت از محیط زیست به یک مساله حیاتی در دنیا تبدیل شده است. این مساله باعث شده است چالش ­های مدیریتی و رهبری زیادی در وضعیت فعلی بافت آموزشی مدارس به وجود آید. بسیاری از مدیران و معلمان در این خصوص استدلال دارند که صحبت کردن در مورد فعالیت های آموزشی و تربیتی زیست بوم و مشاهده عینی محیط­ ز­یستی مدارس هنوز حلقه مفقوده در نظام آموزشی بوده است که بدون تاملات و نقدهای معتبر در مورد بوم مدارس غیرممکن است. به طوری­ که، مدارس برای حل این چالش ­ها نیاز به رهبری محیط­زیستی دارد که توجه ویژه محققان عرصه رهبری را برانگیخته است. هدف از این پژوهش، ارائه­ الگوی رهبری محیط­ زیستی در مدارس ابتدایی با رویکرد پدیدارشناسانه تفسیری بوده است.مواد و روش ها: روش پژوهش کیفی به لحاظ اهداف از نوع پژوهش­ های کیفی و به لحاظ نوع جمع ­آوری داده ­ها روش پدیدارشناسی تفسیری است. محیط پژوهش را مدیران و معلمان مدارس که سوابق مدارس سبز را داشتند، تشکیل می­ دهند که به روش هدفمند از نوع گلوله برفی به تعداد ۲۳ نفر تا اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات را مصاحبه نیمه ­ساختار یافته تشکیل می­ دهد که تحت پروتکلی به ­واسطه درک و تجربیات معلمان و مدیران مدارس در مناطق مختلف استان اردبیل تنظیم شد که به لحاظ روایی و اطمینان­ پذیری از اعتبار مناسبی برخوردار بوده است؛ ضریب توافق کاپای کوهن بین کدگذاران برای بررسی میزان توافق کدگذاران ۷۱/۰ به دست آمد که با توجه به تفسیر سطوح متفاوت ضریب کاپا، شدت توافق نسبتا زیاد است.نتایج: یافته ­ها نشان داد، ۹۸ مفهوم در قالب ۱۷ محور با سه مضمون اصلی بر پدیده رهبری محیط زیستی معنا می­ بخشند. بر اساس ادراک و تجارب مشترک مدیران و معلمان رهبری محیط­ زیستی با شش مشخصه رهبری مشترک، انسجام گروهی، نگرش ایده­ آل، عمل به باورها، ملاحظه فردی و انگیزه الهام بخش قابل­ فهم است. این شاخصه­ های رهبری محیط­ زیستی در بستر فلسفه ارزشی، اهداف و مقاصد، سیاست­ های کلان، مبانی آموزشی- تربیتی، مبانی روان شناختی و مبانی جامعه شناختی قابل توسعه است، اما توسعه رهبری محیط ­زیستی با چالش­ های عمده­ای رو به رو هست نیازمند درک صحیح زمینه های بسترساز در بین سیاست­گذاران آموزشی و تربیتی است.بحث: بنا بر ضرورت اجتناب ­ناپذیر رهبری محیط­­زیستی در مدارس ابتدایی می توان با آموزش مدیران و عوامل مدرس ه­ای و برون مدرس ه­ای در آینده شاهد پایداری محیط ­ز­یستی بود که مهم و ارزشمند است. بنابر برنامه­ های وزارت آموزش و پرورش در سال­ های اخیر (از سال ۱۳۹۷ به بعد) که به دنبال اجرای برنامه ­های محیط­زیستی در مدرسه هستند؛ این پژوهش می ­تواند از چالش ­ها و مشکلات این برنامه بکاهد. نتایج این پژوهش با توجه به نوآوری آن در رهبری مدارس در درجه اول توانسته است مفهوم ­سازی درستی از رهبری محیط­ زیستی در نظام مدیریت آموزش و پرورش ارائه نماید. در درجه دوم، چالش ­های محیط­زیستی مدارس دوره ابتدایی را شناسایی و تحلیل نماید و در نهایت به راهکارهای برون رفت از مدل رهبری نوین با پیچیدگی­ های بوم­ شناختی مدارس، مشکلات محیط ­زیستی جامعه محلی را در آینده نسبت به بحران­ های محیط­ زیستی حل نماید.

کلیدواژه ها:

رهبری ، رهبری محیط زیستی ، مدارس ابتدایی ، رویکرد پدیدارشناسانه تفسیری