پایش و ارزیابی سطح توسعه سکونتگاههای روستایی با تکیه بر شاخص های فرهنگی در استان مرزی کردستان (مطالعه موردی : دهستان گل تپه در شهرستان سقز)

یکی از مهم ترین توسعه پایدار، ایجاد برابری و عدالت فضایی حداکثری میان سکونتگاههای انسانی به لحاظ برخورداری از امکانات و خدمات رفاهی و زیرساختی از جمله مولفه های توسعه است . برای تحقق این مهم و در راستای عملیاتی ساختن آن، ارزیابی و پایش وضعیت سکونتگاههای شهری و روستایی به لحاظ برخورداری از مولفه های توسعه و چگونگی توزیع آنها، نیزی ضرروی است که باید مورد توجه محققان و پژوهشگران واقع گردند. در میان ابعاد مختلف توسعه ، مبحث توسعه فرهنگی از اهمیت ویژهای برخوردار است ؛ چراکه توسعه فرهنگی اثرات قابل توجهی را بر دیگر ابعاد توسعه برجای می گذارد. از این رو مطالعه حاضر با هدف کلی پایش و ارزیابی سطح توسعه سکونتگاههای روستایی واقع در دهستان گل تپه (از توابع شهرستان سقز ) با تکیه بر شاخص های فرهنگی و با رویکرد عدالت توزیعی انجام شده است . دادههای مورد نیاز از مستندات مرکز آمار ایران و فرهنگ آبادیهای استان کردستان استخراج شده است . محدوده مکانی این پژوهش شامل ۳۱ روستا و تدعاد شاخص ها ۲۶ مورد کلیدی است . برای تجزیه و تحلیل دادههای گردآوری شده از مدل TOPSIS و برای وزندهی به شاخص ها از روش آنتروپی شانون استفاده شده است . نتایج پژوهش نشان می دهد در میان روستاهای مورد مطالعه به لحاظ برخورداری از مولفه های فرهنگی توسعه ، شکاف و نابرابری قابل توجهی وجود دارد. به این صورت که در میان ۳۱ روستای مورد بررسی سه روستای گل تپه ، قپلانتو و یورقل به ترتیب با ضریب اولویت ۸۷۴۸۱/۰، ۲۶۷۶۴/۰ و ۲۵۲/۰، برخوردارترین روستاها بوده و سه روستای کریم آبادآیاغچی ، آبوالمون و پچه سور به ترتیب با ضریب اولویت ۰۰۳۴۲/ ۰، ۰۰۰۶۵/۰ و ۰۰۰۶/۰، ضعیف ترین و محرومترین روستاهای دهستان گل تپه به لحاظ برخورداری از شاخص های توسعه فرهنگی هستند. در نهایت با استناد به یافته های پژوهش ، راهکارهای کلیدی و عملیاتی برای بهبود وضعیت موجود ارائه شده است .

کلیدواژه ها:

توسعه فرهنگی ، عدالت توزیعی ، توسعه روستایی ، کردستان ، مرزنشینی .