لذت و الم برزخی و اخروی در حکمت سینوی

سعادت جسمانی و روحانی یکی از توابع بحث معاد است ، که آگاهی از آن در اعمال فردی و اجتماعی انسان تاثیر می گذارد و باعث اصلاح فرد و جامعه می شود. سعادت و شقاوت اخروی در واقع همان لذت والم اخروی است ،که با اثبات عقلی آن می توان به شبهات و پرسش های مطرح در خصوص عالم پس از مرگ پاسخ داد. در این نوشتار تلاش شده است تا با نگاه به دیدگاه ابن سینا، لذت و الم برزخی و اخروی به عنوان دو مولفه اصلی بحث معاد، به روش توصیفی - تحلیلی ، تبیین شود. نتایج حاصل از تحلیل محتوای دیدگاه ابن سینا در خصوص عالم برزخ ولذت والم آن، نشان می دهد که ایشان با استناد به قائم بودن صورت جسمیه به ماده و محال دانستن تحقق صورت و شکل و مقدار بدون ماده، عالم برزخ را قابل اثبات نمی داند وجایگاه نفوس بعد از مرگ را با تاکید بر عالم افلاک و عقول تبیین می کند. ابن سینا قائل به معاد روحانی و جسمانی بوده وبراساس آن لذت والم اخروی را روحانی و جسمانی می داند، ولی صرفا به بررسی فلسفی معاد روحانی پرداخته است و اثبات معاد جسمانی را به دین واگذار می کند. شیخ قائل به تکوینی بودن لذت والم اخروی و برقراری رابطه عینی بین آن با اعمال انسان است . و ابتهاج را به عنوان بالاترین مرتبه لذت که ویژه مجردات است ، معرفی می نماید.

کلیدواژه ها:

لذت ، الم ، سعادت ، شقاوت ، برزخ ، آخرت ، ابن سینا