نیمرخ اسیدهای چرب برخی گونه های گیاهی تیره چتریان با رویکردی بر روابط کموتاکسونومی

گیاهان یکی از منابع مهم تامین کننده¬ی اسیدهای چرب هستند. انواع اسیدهای چرب اشباع و غیراشباع در صنایع غذایی، سلامت، اکوفیزیولوژی گیاهی و کموتاکسونومی کاربرد فراوان دارند. این پژوهش با هدف بررسی میزان روغن، نیمرخ اسیدهای چرب و روابط کموتاکسونومیک برخی گونه¬های گیاهی تیره¬ی چتریان در ایران انجام شد. استخراج روغن توسط روش سوکسوله و جداسازی ترکیبات با دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) پس از مشتق¬سازی به صورت متیل استر انجام شد. تجزیه¬ی خوشه¬ای گونه¬ها با الگوریتم فاصله¬ی بین دو داده و ماتریس تشابه اقلیدسی با استفاده از نرم¬افزار PAST ۳.۱۷ انجام گرفت. براساس نتایج، میانگین بازده روغن گونه¬های گیاهی بین ۱/۵ تا ۱۸/۲۶ درصد برآورد شد و همبستگی مثبت بالایی بین ارتفاع از سطح دریای رویشگاه¬ها و بازده روغن وجود داشت. اسید پتروسلینیک (C۱۸:۱(n-۶)) و پس از آن اسید آلفا-لینولنیک (C۱۸:۳(n-۳)) ترکیب اصلی اسیدهای چرب همه گونه¬ها بود. اسید اولئیک و اسید گاما-لینولنیک تنها به ترتیب در گونه¬های جنس Ferula و Pimpinella شناسایی شدند. درصد مجموع اسیدهای چرب امگا-۳ از ۴۲/۱۰ تا ۹۹/۱۷ بین گونه¬ها متغییر بود. Smyrnium cordifolium، Ferulago angulata، Tetrataenium lasiopetalum و Conium maculatum غنی از اسید پتروسلینیک (۶۰ تا ۷۸ درصد) بودند. دندروگرام شیمیایی براساس ۱۸ اسیدهای چرب با ضریب تشابه بالا جنس¬های Ferula را در یگ گروه و Conium را در یک گروه جداگانه مشابه رده¬بندی گیاه¬شناسی از یکدیگر تمایز داد. نتایج نشان می¬دهد که ترکیب اسید چرب بذرهای برخی از جنس¬های تیره¬ی چتریان می¬تواند همراه با ویژگی¬های مورفولوژیکی و مولکولی، به عنوان یک ابزار جهت برطرف کردن پیچیدگی¬های تاکسونومیکی میان قبیله¬ها و جنس¬های تیره¬ی چتریان در فلور ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

اسید پتروسلینیک ، اسید چرب اشباع ، ارتفاع ، چتریان ، روغن ، غیراشباع