تاثیر کیفیت خدمات شهر هوشمند بر مشارکت شهروندان در مواقع اضطراری مخاطرات محیطی منطقه ۷ شهر تهران

مقدمهدر دهه های اخیر، مخاطرات محیطی به طور چشمگیری در سراسر جهان افزایش یافته اند. این رخدادها از نظر نوع و گوناگونی بسیار متنوع هستند و برای سکونتگاه های انسانی، به خصوص شهرها، به عنوان یک بلا و بحران جدی مطرح می شوند. این مخاطرات همواره نوعی تهدید جدی برای پایداری شهرها و جوامع به شمار می روند. وقوع مخاطرات محیطی در بیشتر موارد، تاثیرات مخربی بر سکونتگاه های انسانی داشته و عوارض اقتصادی و اجتماعی گسترده ای را بر جوامع و کشورها به همراه داشته است. گسترش شرایط اضطراری عمومی ناشی از مخاطرات محیطی، به نحوی کلان، زمینه های مختلف جوامع را از جمله ارتقای خدمات شهر هوشمند، تحت تاثیر قرار داده است. شهر هوشمند به عنوان یک مدل نوین توسعه شهری، در سال های اخیر به ویژه در حوزه علمی مورد توجه زیادی قرار گرفته است. شهر هوشمند به عنوان یک نظام شهری تلقی می شود که هوش فناوری اطلاعات را با خرد انسانی در ترکیب بافت شهری جای می دهد تا بهینه سازی و ارتقای عملیات شهری را ممکن سازد. مشارکت شهروندان و ارائه خدمات باکیفیت از اصول اساسی خدمات شهر هوشمند به شمار می آیند. اگر یک شهر هوشمند نتواند خدمات باکیفیت به شهروندان ارائه دهد، ساختن آن نیز ارزش چندانی نخواهد داشت. این امر بر مدیران شهر هوشمند فشار می آورد تا به نحو موثری خدمات با کیفیت را ارائه دهند. مشارکت شهروندی، به عنوان بعدی از ویژگی های هوشمند، به عنوان یک روش موثر برای ارزیابی کیفیت خدمات در شهرهای هوشمند شناخته شده است. مواجهه شهرهای بزرگ با چالش ها و مسائل مختلف، به خصوص در شرایط اضطراری عمومی مخاطرات محیطی، نیازمند استفاده از خدمات شهر هوشمند است. شهر تهران، به ویژه منطقه ۷ آن، با چالش ها و مسائل محیطی متعدد روبه رو است که پایداری شهر را به خطر می اندازد. این مطالعه به منظور تحلیل تاثیر کیفیت خدمات شهر هوشمند بر مشارکت شهروندان در مواقع اضطراری مخاطرات محیطی در منطقه ۷ شهر تهران انجام شده است. سوال اصلی پژوهش به شکل زیر است: تاثیر کیفیت خدمات شهر هوشمند و مولفه های آن بر مشارکت شهروندان در مواقع اضطراری مخاطرات محیطی در منطقه ۷ شهر تهران چگونه نمایان شده است؟ مواد و روش هاپژوهش حاضر یک نوع پژوهش شناختی است که از نظر هدف در حیطه پژوهش های کاربردی، از نظر شیوه گردآوری داده ها نوعی پژوهش کمی، از نظر نوع پژوهش توصیفی تحلیلی از شاخه تحلیل مسیر (مدل سازی معادلات ساختاری)، از نظر نوع استراتژی طرح پژوهش پس رویدادی و از نظر زمانی، به دلیل اینکه گردآوری داده ها یک بار و در یک مقطع زمانی خاص صورت می گیرد، نوع پژوهش مقطعی است. جامعه آماری کلیه شهروندان منطقه ۷ شهر تهران به تعداد ۳۱۲۱۹۴ نفر است و با بهره گیری از فرمول کوکران نمونه آماری ۴۰۰ به دست آمده است. متغیرهای پژوهش شامل کیفیت خدمات شهر هوشمند و مشارکت شهروندان در مواقع اضطراری مخاطرات محیطی هستند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای SPSS۲۶ و AMOS۲۶ استفاده شده است. یافته هادر این پژوهش، از ۴۰۰ نمونه جامعه است که ۷۱ درصد آن ها مرد و ۲۹ درصد زن هستند. ۷۱/۳ درصد از پاسخ گویان متاهل و ۲۸/۷ درصد آن ها مجرد هستند. بیشترین تحصیلات شهروندان لیسانس (۵۰ درصد) و بعد از آن، کارشناسی ارشد (۲۱/۳ درصد) است. اکثریت پاسخ گویان شغل آزاد (۴۸ درصد) دارند و شغل کارمندی در رده دوم (۲۷/۳ درصد) قرار دارد. سابقه سکونت بیشترین را در منطقه با رده بین ۵ تا ۸ سال (۳۰/۳ درصد) دارند. تحلیل توصیفی متغیرهای پژوهش نشان می دهد متغیر کیفیت خدمات شهر هوشمند در سطح نیمه مطلوب (میانگین ۳/۰۸) و متغیر مشارکت شهروندان در مواقع اضطراری مخاطرات محیطی نیز در سطح نیمه مطلوب (میانگین ۳/۰۹) قرار دارند. پراکندگی کمترین میزان متعلق به متغیر کیفیت خدمات شهر هوشمند و مولفه محیط هوشمند (۳۷/۷ درصد) و بیشترین پراکندگی متعلق به متغیر کیفیت خدمات شهر هوشمند و مولفه زندگی هوشمند (۴۴/۲ درصد) است. در بخش فرضیه اصلی، تاثیر کیفیت خدمات شهر هوشمند بر مشارکت شهروندان با توجه به ضریب معناداری (۴/۰۴۸) تایید می شود. تاثیر انرژی هوشمند بر مشارکت شهروندان با توجه به ضریب معناداری (۲/۸۴-) تایید می شود. تاثیر محیط هوشمند بر مشارکت شهروندان با توجه به ضریب معناداری (۲/۵۸) تایید می شود. تاثیر زندگی هوشمند بر مشارکت شهروندان با توجه به ضریب معناداری (۰/۰۷) تایید نمی شود. تاثیر حمل ونقل هوشمند بر مشارکت شهروندان با توجه به ضریب معناداری (۴/۷۱) تایید می شود. تاثیر سلامت هوشمند بر مشارکت شهروندان با توجه به ضریب معناداری (۵/۱۷۵) تایید می شود. نتیجه گیریشهرهای هوشمند به دلایل زیادی از فناوری ها استفاده می کنند؛ به عنوان مثال، برای اینکه زندگی در یک شهر راحت تر، ایمن تر، سالم تر و پایدارتر شود. فناوری های مشارکتی را می توان به عنوان نمونه ای از فناوری های هوشمند که شهروندان را درگیر مسائل عمومی می کند، ارائه کرد. این فناوری ها یک همسویی بین فناوری، شهروندان و دولت شهری را در بر می گیرند که رویکرد شهروندمحوری را به شهرهای هوشمند ارائه می دهد. از این رو، کیفیت خدمات شهر هوشمند به ویژه با توجه به مولفه های انرژی هوشمند، محیط هوشمند، زندگی هوشمند، حمل ونقل هوشمند، ایمنی هوشمند و سلامت هوشمند تاثیر بسزایی در مشارکت شهروندان در مواقع اضطراری مخاطرات محیطی دارد. بنابراین، شهر هوشمند با بهبود این مولفه ها می تواند برای شهروندان امکان اطلاع رسانی و دسترسی به منابع و خدمات مورد نیاز در مواقع اضطراری را فراهم کند و به این ترتیب به تعامل و مشارکت فعال شهروندان در مدیریت مواقع اضطراری کمک کند. در نتیجه، توسعه شهر هوشمند و بهبود کیفیت خدمات آن، نقش مهمی در افزایش توانمندی های شهروندان برای مواجهه با مخاطرات محیطی دارد.

کلیدواژه ها:

کیفیت خدمات شهر هوشمند ، مشارکت شهروندان ، مخاطرات محیطی ، منطقه ۷ شهر تهران