مقایسه ویژگیهای تمدنی ایران با غرب از نگاه سفرنامهنویسان اروپایی عصر صفوی

یکی از ویژگیهای حایز توجه ایران عصر صفوی، افزونی رفت و آمد سیاحان و سفرای اروپایی به ایران بود. بیشتر این افراد حاصل مشاهدات خود را در قالب سفرنامه بر جای گذاشتهاند. دادههای موجود در این سفرنامهها بخش قابل توجهی از حفرههای اطلاعات اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران این دوره را پوشش میدهد. در کنار این بعد اطلاع رسانی مهم، یکی دیگر از ارزشهای خاص سفرنامهها، نگاه مقایسهوی به ابعاد تمدنی ایران، با غرب است. آنها اکثرا به صورت خودآگاه برخی از ویژگیهای فنی، تولیدی و حتی ابنیه و سازههای ایران را با اروپا در معرض مقایسه قرار دادهاند. بررسی جلوههای مقایسهوی مستقیم در این سفرنامهها موضوع مورد پژوهش این نوشتار است. پرسش اصلی پژوهش این است که کدام یک از مظاهر تمدنی ایران عصر صفوی  در معرض مقایسه مستقیم سیاحان اروپایی این دوره قرار گرفته؟ و دیگر اینکه آیا این مقایسهها تفاوتهای بارزی را به ثبت رساندهاند؟ بررسیهای این پژوهش نشان میدهد که برخی سازههای شهری و صنایع تولیدی به خصوص کارگاههای نساجی، بیش از سایر موارد توجه اروپاییان را در این مقایسه به خود جلب نموده و در این میان، فضاهای شهری اصفهان بیشتر از سایر موارد با سازههای شهری اروپا در معرض مقایسه مستقیم قرار گرفتهاند. در عین حال برآیند نهایی حاصل از این مقایسهها نشان میدهند که در آن ایام فاصله جدی بین وجوه مختلف تمدنی ایران و غرب پدیدار نشده بود.

کلیدواژه ها:

صفویان ، سفرنامه ها ، مقایسه ، اروپا ، ایران ، مظاهر تمدنی