تحلیل و شناختی بر مکان های سوم شهری به عنوان صحنه خلق پاتوق های اجتماعی و تفریحی

قلمروهای عمومی از جمله زیرساخت هایی که در قالب برنامه های ریزی شهری طی سالهای اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. این فضاها از جمله زیرساخت هایی که در صورت اجرایی شدن در سطح شهر می تواند منجر به شکل گیری سرمایه اجتماعی و تعامل میان اقشار مختلف جامعه شود. ممکن است این تصور وجود داشته باشد که هر فضایی که امکان حضور چندین نفر باهم را فراهم کند می تواند به عنوان یک قلمرو عمومی محسوب شود، اما قلمرو عمومی در شهر از پیوند مباحث جامعه شناسی و برنامه ریزی شهری شکل می گیرد. آنطورکه در تعاریف این دو مکتب مشخص است دقیقا مکانی از شهر می تواند خصلت این نوع زیرساخت اجتماعی را داشته باشد که اجازه دهد شبکه های دوستی ، همکاری و تعامل شکل بگیرد. شهروندان در این فضاها به طور منظم با یکدیگر در ارتباط هستند و روابط میان آنها نهادینه می شود. به تعبیری حتی میان افراد اطلاعات رد و بدل می شود. مکان سوم توسط جامعه شناسان شهری به عنوان یک مکان تجمع عمومی غیررسمی که به جامعه خدمت می کند، تعریف شده است و قرنهاست که » مکان سوم« بخشی جدایی ناپذیر از جامعه بشری است . درحالی که خانه (مکان اول) خصوصی است و محل کار (مکان دوم) تجربه اجتماعی ساختاری را ارائه می دهد، اما مکان های سوم با آرامش بیشتری در محیط های عمومی به وجود می آیند که افراد می توانند به طرق مختلف با یکدیگر ملاقات و تعامل کنند. سومین »برچسب « می تواند در طیف وسیعی از فضاهای اجتماعی مختلف اعمال شود، اما بارزترین مثال برای بسیاری از افراد کافی شاپ است : یک مکان ملاقات دوستانه و غیررسمی برای جلب دوستان و حتی ملاقات با افراد جدید. مکان سوم نه خانه است نه محل کار، مکانی است میان این دو، برای ملاقات با دوستان، استراحت و جایی برای خوردن و نوشیدن بدون فشار واسترس. الدنبرگ مکان سوم را این گونه تعریف می کند : مکانهای سوم مکان هایی هستند که مردم می توانند در آنجا در کنار یکدیگر جمع شده و با هم ارتباط برقرار کنند. درمقابل مکان اول (خانه ) و مکان دوم (محل کار)، به مردم اجازه می دهد که در کنار یکدیگر بوده و از گفتگو کردن و در کنار هم بودن لذت ببرند. گوشه ی خیابان ها، کافی نت ها ، قهوهخانه ها ودیگر مکان های سوم به عنوان قالب اجتماعات سرزنده و اساس حضور پررنگ مردم هستند. مکانهای سوم، مکان های عمومی و جذابی هستند که زندگی غیر رسمی شهروندان در آنها شکل می گیرد و از این رو به پویایی فضای شهری که بستر حضور این مکان ها هستند، کمک می کنند. با توجه به ویژگی مکانهای سوم و نیاز های گروه سنی جوان که برقراری روابط اجتماعی با گروه همسالان و پر کردن اوقات فراغت است ، در این پژوهش از میان انواع مکانهای سوم، کافه ها که نماینده مبادله اجتماعی و مطابق با نظر الدنبرگ بارزترین نمونه مکان سوم هستند، مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهش حاضر در حیطه پژوهش های کیفی قرار دارد که با استفاده از روش تحلیل موضوعی به بررسی کافه ها و کافی شاپ های دو خیابان انقلاب و ولیعصر شهر تهران می پردازد. هدف این پژوهش تطابق دادن مکان های مذکور با ویژگی های مکان سوم و جاذب جوانان و تاثیر آنها بر تولید فضا بر اساس تفاوت کارکردی کافه و کافی شاپ و نقش متفاوتشان در شکل دهی به زندگی روزمره است . نتایج حاصل نشانگر آن هستند که اگر چه این مکانها کار کرد اولیه یکسانی دارند، اما فرم و کارکردهای ثانویه آنها تحت تاثیر ویژگی های بستر قرار گیریشان به گونه ای متفاوت شکل می گیرد. همین امر سبب باز تولید تمایز ماهیت کافه ها و کافی شاپ ها به عنوان مکانهای سوم و بازخورد آنها بر بستر قرار گیریشان می گردد.

کلیدواژه ها:

کافه و کافی شاپ ، جوان ، خیابان انقلاب و ولیعصر ، فضای شهری ، مکان سوم.