سنجه های سیمای سرزمین؛ ابزاری جهت بررسی ارتباط میان الگوهای سیمای سرزمین و دمای سطح زمین در مقیاس مناسب (مطالعه موردی: شهر تهران)

زمینه و هدف: شهر تهران در دهه­های گذشته رشد گسترده جمعیت را تجربه کرده و منجر به سرعت بالای توسعه شهری شده است.  از این­رو الگوهای استفاده از زمین/پوشش زمین (LULC) به طرز چشمگیری به سطوح غیرمجاز تغییر یافته است که منجر به تغییر در شرایط حرارتی و تشکیل جزایر گرمائی در این شهر شده است. بر این اساس این پژوهش درصدد است رابطه بین الگوهای سیمای سرزمین و دمای سطح زمین را با استفاده از سنجه­های سیمای سرزمین  در مقیاس مناسب در شهر تهران را بررسی نماید. روش بررسی: در این پژوهش، تصویر ETM+ ماهواره­ی لندست شهر تهران مربوط به ۲۸ فوریه ۲۰۱۳ انتخاب و از طریق آنالیز ترکیب طیفی  و الگوریتم بیشترین شباهت، نقشه­ی کاربری/پوشش اراضی با پنج کلاس تهیه گردید. همچنین، نقشه­ی دمای سطح زمین (LST)  در چهار پهنه با توجه به روش­های موجود، از باند حرارتی  ماهواره یاد شده تهیه شد. ارتباط بین دمای سطح زمین و کاربری/پوشش اراضی با استفاده از ۷ سنجه سیمای سرزمین (نظیرMPS, PAFRAC, COHESION) مورد تجریه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: کاربری/پوشش اراضی مربوط به سطوح نفوذناپذیر بالاترین درصد کلاس و میانگین اندازه­ی لکه، پیوستگی و تراکم را داشت و نتایج آن، مشابهت­های زیادی با پهنه­ی دوم حرارتی دارد که در آن سطوح نفوذناپذیر غالب است. همچنین اندازه پیکسل ۳۰ متر به عنوان مناسب­ترین مقیاس جهت بررسی الگوهای کاربری/ پوشش اراضی و رابطه آن با دمای سطح زمین در این تصویر برای شهر تهران مشخص شد. بحث و نتیجه گیری : نتایج به دست آمده نشان از موفقیت آمیز بودن روش بررسی ارتباط بین دمای سطح زمین  و کاربری/ پوشش اراضی  با استفاده از سنجه­های سیمای سرزمین دارند. نتایج این تحقیق می­تواند برای برنامه­ریزان شهری و مدیران محیط­زیستی در زمینه مهار نسبی حرارت شهری ناشی از شهرنشینی مفید باشد.

کلیدواژه ها:

سنجه های سیمای سرزمین ، کاربری/پوشش اراضی ، دمای سطح زمین ، مقیاس ، شهر تهران