تغییرات دیرینه محیطی ایران و تاثیرات آن بر گسترش قلمرو امپراتوری هخامنشیان و ساسانیان

مطالعه حاضر با بهره گیری از ترکیبی از شاخص های ژئوشیمیایی و گرده شناسی به ردیابی تغییرات چشم انداز و نوسانات اقلیمی از اواخر عصر مفرغ در جنوب شرقی ایران می پردازد. هدف اصلی این پژوهش بررسی اثرات احتمالی تغییرات دیرینه محیطی و اقلیمی بر امپراتوری های هخامنشیان و ساسانیان بر اساس سوابق باستان شناسی و تاریخی مرزهای سرزمینی، رونق اقتصادی و سیاسی می باشد. بین ۲۹۰۰ تا ۲۳۰۰ سال پیش از حاضر، همزمان با پایان پادشاهی ایلام و به دنبال آن پادشاهی مادها و امپراتوری هخامنشی، مرطوب ترین دوره در طول ۴۰۰۰ سال گذشته در جیرفت همراه با شواهد متعدد از فعالیت های کشاورزی گسترده در جیرفت بوده است. دره جیرفت بین ۱۵۴۰ تا ۱۳۱۵ سال پیش از حاضر، همزمان با دومین قلمرو بزرگ تاریخ شاهنشاهی ایران (ساسانیان در اوایل قرن هفتم میلادی)، شرایط مرطوبی را تجربه کرد. نتایج این مطالعه نشان داد که دو مورد از گسترده ترین مرزهای سرزمینی تاریخ شاهنشاهی ایران در دوران امپراتوری های هخامنشی و ساسانی، تقریبا با دو مرطوب ترین دوره ها در دره باستانی جیرفت همزمان هستند. این روند حاکی از ثبات اقتصادی-اجتماعی است و گسترش فعالیت های کشاورزی در طول این بازه ها به شرایط اقلیمی مساعدتر مربوط می شود. این مطالعه نشان می دهد که تغییر اقلیم را می توان یکی از عوامل زمینه ای تاثیرگذار بر سلسله های اصلی حاکم بر ایران دانست. علاوه بر این، نتایج ما نشان می دهد که شرایط اقلیمی مطلوب به طور غیرمستقیم از افزایش ثبات اجتماعی-اقتصادی و حفظ کنترل های سرزمینی وسیع در طول امپراتوری نسبتا طولانی هخامنشی و بعدا ساسانی پشتیبانی کرده است. با این حال، نتایج این مطالعه بیشتر نشان دهنده همبستگی است و نیاز است که باستان شناسان، مورخان و زمین شناسان فرضیه های مختلفی را برای توضیح «مکانیسم» و معنادار بودن این گونه همبستگی های زمانی مطرح و آزمایش کنند. علاوه بر این، این مطالعه بر اساس یک رکورد است و تعمیم نیاز به رکورد های با وضوح بالای بیشتری دارد.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، ساسانیان ، غلات ، مرز سرزمینی ، هخامنشیان.