تحلیل ژئومورفوتکتو دینامیک سواحل دریایی ایران

بررسی تحولات مورفوتکتودینامیک و محیط های متنوع ژئومورفیک ساحلی، تحولات توسعه لندفرم ها، قابلیت های محیطی سواحل کشورمانموضوع تحقیق است که با تحلیل فرآیندهای مورفوژنز، داده های ژئوفیزیکی، سنگ شناسی، ساختاری، لرزه خیزی، ماهواره ای و اسنادی انجامشد. علی رغم اهمیت این نواحی، مطالعات انجام شده ناکافی و ناشناخته های زیادی وجود دارد. فرآیندهای مورفوژنز (مورفوتکتونیک،مورفودینامیک و مورفواستاتیک) و لندفرم ها سواحل دریایی کشورمان تحلیل و مقایسه نمودم. نتایج نشان می دهند که خلیج فارس دریای کناریبا لندفرم ناودیسی طویل محدب است که واحد های شاخص ژئومورفولوژی آن لندفرم های دلتاها و سواحل چین خورده منظم طاقدیسی وناودیسی از نوع ساختمانی و فرآیند دیاپیریسم بر پوسته قاره ای است که در سایر سواحل ایران مورفوژنتیک آن مشاهده نمی شود اگرچه با نوعخزری به لحاظ مورفواستراکچر ظاهری کمانی محدب با روند به سمت جنوب غربی و نیز روند گسل ها مشابهت دارد ولیکن به لحاظ مورفوژنتیکی ومورفوتکتونیک و نوع پوسته تکتونیکی و گستردگی، سرعت، شدت و نوع فرآیندهای مورفوژنز متفاوتند. یافته ها نشان می دهند که واحدهایشاخص مورفواستراکچر سواحل ایرانی خزر دلتاهای سفید رود و ساری، تالاب های انزلی و میانکاله و لندفرم چاله ای U فرم ساختمانی عمیق با پوستهاقیانوسی (نوع تتیس) که در قسمت جنوب تابع لندفرم (طاقدیس کمانی طولی) البرز با خمیدگی های ساختاری منطبق بر محور شرقی- غربی آن و نامتقارن (در راستای محور شکستگی کپه- داغ قفقاز) در جهات غرب (ارتفاعات طالش) و شرق (توران پست هموار) است. فرورفتگی بیشتر گرابن خزر جنوبی ناشی از گسل کپه- داغ قفقاز در شمال و سامانه گسلی البرز در جنوب است. پیشروی سواحل شرقی آن خیلی بیشتر از سواحل غربی است. فعالیت های نئومورفوتکتونیکی و مورفودینامیکی نقش اساسی در تکامل ژئومورفولوژی آن دارند. فراوانی و تراکم سامانه گسل ها وشکستگی های موازی با روند شرقی- غربی سواحل خزر بخصوص در طاقدیس البرز خیلی زیاد است که قابل مقایسه با سواحل خلیج فارس نیست که این سامانه موجب لندفرم پلکانی و گستردگی و افتادگی بیشتر دامنه های جنوبی طاقدیس البرز نسبت به دامنه تند شمالی آن شده است. یافتههای پژوهش نشان می دهند نوع مورفواستراکچر سواحل ایرانی عمان متفاوت از دو نوع قبلی است. واحد شاخص ژئومورفولوژیکی سواحل ایرانیعمان لندفرم های مزدوج عرضی چون خلیج های امگا شکل، سواحل پلکانی، پادگانه های دریای و گل فشان ها هستند. فرآیندهای غالب مورفوژنزآن مورفوتکتونیک فرورانش پوسته اقیانوسی عمان به زیر پوسته قاره ای مکران و فرآیندهای مورفودینامیک (بخصوص فرسایش بادی و امواج) درشکل گیری لندفرم های ماسه ای و مورفواستاتیک (پادگانه های ساحلی) است. سواحل نوع عمانی اگرچه از نظر برخی لند فرم ها و پوستهاقیانوسی، فرآیند های مورفوتکتونیک (فرو رانش) و گل فشان ها و روند گسل ها به استثنای گسل های عرضی و گسل های ساحل غربی (میناب)مشابهت هایی با نوع خزری دارد ولیکن به لحاظ مورفواستراکچر، نوع و فراوانی و گستردگی لندفرم ها، روند شکستگی ها (نوع غالبا عرضی) وگستردگی پوسته اقیانوسی (نوع هند و استرالیا) و گستردگی جبهه رانش و سطح ارتفاعی کاملا متفاوت از سواحل خزر و خلیج فارس است.فراوانی و تراکم گسل ها در سواحل عمانی بیشتر از سایر سواحل ایران است. شاخص های لندفرمی آن چون پادگانه های دریایی (مورفواستاتیک)،سواحل پلکانی و خلیج های امگایی (مورفوتکتونیک) و لندفرم های ماسه ای (مورفودینامیک امواج بادی) در آن بخوبی توسعه یافته اند.

کلیدواژه ها:

لندفرم ، مورفوتکتونیک ، مورفودینامیک ، مورفواستاتیک ، سواحل ، ایران