اثر مالچ بر تغییرات رطوبت، دما و شار گرمایی خاک در حضور سطح ایستابی کم عمق

یکی از اهداف اصلی بخش کشاورزی در مناطق خشک و نیمه­خشک، بهبود بهره­وری از آب است. مالچ­پاشی یکی از مهمترین اقدامات زراعی در حفظ رطوبت و اصلاح محیط فیزیکی خاک است. هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثر مالچ (کاه و کلش) بر تغییرات رطوبت و حرارت در دو خاک با بافت­های شنی و لومی با سطح ایستابی ثابت ۶۰ سانتی­متر در مقیاس لایسی­متر بوده است. بدین منظور آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه فاکتور (مالچ، بافت و عمق خاک) انجام شد. مقدار رطوبت و دمای خاک در عمق­های مختلف ۵، ۱۰، ۲۰، ۳۰ و ۵۰ سانتی­متر در طول۹۰ روز، اندازه­گیری شدند. همچنین شار حرارتی خاک در طی بازه زمانی مورد­نظر، محاسبه شد. نتایج نشان داد که اثر پوشش مالچ بر توزیع رطوبت و حرارت در هر دو خاک در سطح یک درصد معنی­دار است، به­طوری­که مالچ منجر به ذخیره ۲۵-۲۰ درصدی رطوبت در لایه­ سطحی (۵ سانتی­متری) خاک گردید. دلیل افزایش رطوبت این است که پوشش مالچ باعث تعدیل دما در نیمرخ خاک و کاهش تبخیر از سطح خاک می­شود. بعلاوه، اثر متقابل مالچ و بافت خاک بر دمای نیمرخ خاک تاثیری چشمگیر داشت (p<۰.۰۱). دامنه تغییرات روزانه دما در خاک لومی در حضور و بدون حضور مالچ، ۱۱ و ۵/۱۷ درجه سلسیوس و در خاک شنی ۱۴ و ۵/۱۸ درجه سانتی­گراد در لایه سطحی بود. نتایج همچنین نشان داد که مقدار کل شار حرارتی در لایه ۱۰-۵ سانتی­متری سطحی در خاک لومی دارای پوشش مالچ در حدود ۴۰ درصد کمتر از شار حرارتی در خاک لخت بوده است که احتمالا به­دلیل سایه­اندازی پوشش مالچ و تغییر بیلان انرژی روی سطح خاک در طول روز بوده است.

کلیدواژه ها:

دمای خاک ، رطوبت ، آب زیرزمینی ، مالچ ، خاک لخت