بررسی کارایی ژن های مقاومت گندم نسبت به بیماری زنگ زرد و فاکتورهای بیماریزایی قارچ Puccinia striiformis f. sp. tritici طی دو سال بررسی در اردبیل

چکیده زنگ زرد گندم با عامل Puccinia  striiformis f. sp. tritici یکی از مخرب­ترین بیماری­های گندم نان در جهان است. این بیماری یک تهدید دایمی برای تولید گندم در بیشتر کشورهای آسیای مرکزی و غربی بوده است. تعداد زیادی از نژادها با فاکتورهای بیماریزایی جدید به طور پیوسته در این نواحی تکامل می­یابند که موجب شکسته شدن ژن مقاومت مورد استفاده می­شوند. از این رو، دانش وآگاهی در خصوص کارایی ژن­های مقاومت، به نژاد­گران را قادر می­سازد تا ژن­های موثر را در برنامه­های به نژادی قرار دهند. این پژوهش در فاصله ی سال­های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۵ به مدت دو سال به منظور تعیین کارایی ژن­های مقاومت در اردبیل و شناسایی الگوی بیماریزایی عامل زنگ زرد تحت شرایط مزرعه­ای با کاشت ارقام افتراقی ولاین­های تقریبا ایزوژنیک انجام شد. واکنش گیاهچه­ای نیز تحت شرایط مزرعه­ای در سال ۱۳۸۹ بررسی شد. نتایج بررسی نشان داد که ژن­های مقاومت Yr۳v، Yr۳a،Yr۴a ، Yr۴، Yr۵، Yr۱۰، Yr۱۵، Yr۱۶، YrCV، YrSD و YrNDژن­های مقاومت موثری بودند و ژن­های مقاومت غیر اختصاص- نژادیYrA۳ ، YrA۴، Yr۱۸، Yr۲۹، Yr۳۰ و نیز ژن­های موجود در ارقام Parula و Pavon۷۶، ژن­های نسبتا موثری در طی دوره ی پژوهش بودند. برای ارقام حامل ژن­های Yr۱،Yr۲، Yr۶،Yr۷، Yr۹، Yr۱۷، Yr۲۰، Yr۲۱، Yr۲۲، Yr۲۳، Yr۲۴، Yr۲۵، ­Yr۲۶، Yr۲۷، YrSU  وYrA حداقل در یک سال بیماریزایی مشاهده گردید. بنابراین، این ژن­ها در برابر عامل بیماری غیرموثر بودند. تجزیه ی خوشه­ای نیز بر اساس واکنش­های گیاهچه­ای و گیاه کامل،  ارقام را در گروه­های مختلفی قرار داد که بیانگر تنوع بسیار بالا بین ژنوتیپ­های مورد مطالعه بود. ژن­هایی که تحت شرایط طبیعی در برابر زنگ زرد ژن­های مقاومت موثری بودند، ممکن است به تنهایی یا در ترکیب با ژن­های مقاومت پایدار (غیر اختصاص- نژادی) جهت ایجاد ارقام گندم با عملکرد بالا، استفاده شوند.

کلیدواژه ها:

واژه­ های کلیدی: گندم ، زنگ نواری ، پرآزاری ، ژن­های مقاومت موثر ، ژن­های مقاومت غیر موثر