ارزیابی شاخص های تحمل تنش گرما در ژنوتیپ های گندم نان

تنش گرمایی یکی از عوامل مهم کاهش عملکرد گندم در مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می شود که ایجاد ارقام متحمل به گرما را اجتناب ناپذیر نموده است. به منظور بررسی شاخص های تحمل گرما در گندم، ۲۴ ژنوتیپ گندم نان در سال زراعی ۹۲-۱۳۹۱ درقالب بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار، در دو ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان و گنبد، در دو تاریخ کاشت طبیعی و تاخیری (تنش گرما) کشت شدند. هشت شاخص تحمل تنش، شامل شاخص حساسیت به تنش (SSI)، شاخص تحمل (TOL)، میانگین هندسی تولید (GMP)، میانگین حسابی(MP)، شاخص تحمل به تنش (STI)، شاخص پایداری عملکرد (YSI)، شاخص عملکرد (YI) و شاخص اندازه برتری (Pi) بر اساس عملکرد دانه، مورد محاسبه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که عملکرد دانه در کشت تاخیری به ۸/۳۹ و ۵/۳۴ درصد به ترتیب در گرگان و گنبد کاهش یافت. میانگین عملکرد دانه در کاشت به موقع و تاخیری در گرگان به ترتیب ۲/۴۹۹ و ۸/۱۹۸ گرم در متر مربع بود. این مقادیر در گنبد به ترتیب ۴/۳۹۱ و ۰/۱۳۵ گرم در متر مربع یودند. بر این اساس، شاخص های MP و STI قادر به تشخیص ژنوتیپ های با عملکرد بالا تحت هر دو شرایط طبیعی و تنش گرما بودند. به طور کلی، هر درجه سلسیوس افزایش میانگین دما از ۲۰ تا ۴/۲۶ درجه سانتیگراد، در طول دوره پر شدن دانه، باعث کاهش حدود ۱۰ درصدی عملکرد دانه شد. همچنین ژنوتیپ شماره ۲۱ با توجه به نتایج حاصل از بررسی شاخص ها به عنوان ژنوتیپ برتر هم در شرایط طبیعی و تنش توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

ارتفاع گیاه ، عملکرد دانه ، وزن هزار دانه