ارزیابی تاثیر روشهای استحصال آب بر میزان رواناب شهری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز شهری بیرجند)

رویکردهای جدید مدیریت رواناب مناطق شهری، در تلاش است تا حجم و دبی اوج بارش­ها و همچنین میزان مواد آلاینده مناطق شهری را به اندازه ای کاهش دهد که یادآور رواناب­های حاصل از بارش در دهه­های قبل از توسعه شهری باشد. نرم­افزار SWMM، یکی از بهترین مدل­ها برای کمک در این زمینه است و با استفاده از آن می­توان اثرات استفاده از روش­های استحصال آب را در حجم رواناب خروجی، دبی پیک و درنتیجه کاهش آب گرفتگی معابر بررسی نمود. شبیه­سازی شبکه زهکشی شمال شهر بیرجند نشان داد که شبکه فاضلاب شهر بیرجند کارایی لازم برای عبور سیلاب با دوره بازگشت­های مختلف را نداشته و در قسمت­های مختلفی دچار آب گرفتگی می­شود. در صورت عدم رفع مشکل از سوی سازمان­های مربوطه، در آینده نه چندان دور انتظار وقوع سیل در سطح وسیع و درنتیجه ایجاد خسارت­های جبران­ناپذیر و غیرقابل انکار در منطقه می­رود. به این­منظور، استفاده از دو روش حوضچه­های نگهدارنده و جمع­آوری آب پشت­بام­ها که نسبت به مابقی روش­های استحصال آب، با هزینه کمتری قابل استفاده هستند؛ در این مطالعه موردبررسی قرار گرفت. با توجه به این­که استفاده از سیستم­های استحصال آب در کل حوزه آبخیز، از لحاظ صرفه اقتصادی غیرقابل اجرا و توجیه است؛ در بیشتر مطالعات انجام شده از این سیستم فقط در بخشی از حوزه آبخیز استفاده می­شود. نتیجه آن­که با اعمال روش­های استحصال آب باران در حوزه آبخیز شهری بیرجند می­توان شاهد کاهش ۸۰ درصدی حجم رواناب شهر بیرجند بود. از سوی دیگر استفاده از حوضچه­های نگهدارنده در فضای سبز این شهر می­تواند به آبیاری فضای سبز کمک نموده و علاوه بر صرفه­جویی در مصارف آب شهری، در کاهش دبی اوج سیلاب نیز موثر باشد.  

کلیدواژه ها:

Urban development ، SWMM ، Water extraction ، Urban watershed ، Hydrological reaction ، استحصال آب ، توسعه شهری ، حوزه آبخیز شهری ، عکس العمل هیدرولوژیکی