نقش توانمندسازی در تبیین توسعه پایدار (موردمطالعه: دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران)

توسعه پایدار جریانی پیچیده و چندبعدی بوده و دربرگیرنده عرصه ­های زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است، به نحوی که این ابعاد با یکدیگر در تعامل و ارتباط متقابل هستند. عوامل متعددی در فراگرد توسعه پایدار نقش آفرینی کرده و قادرند جریان توسعه را تحت تاثیر قرار داده، دستیابی به آن را تسهیل و تسریع نمایند. اعتقاد بر این است که توانمندسازی جامعه ازجمله محورهای اصلی توسعه پایدار به شمار می روند. ازاین رو، تحقیق حاضر درصدد ارزیابی و تحلیل اثرات توانمندسازی اعضاء جامعه بر تسهیل در دستیابی به توسعه پایدار است. این پژوهش ازنظر استراتژی، مطالعه موردی، ازنظر فلسفه، اثبات گرا و ازنظر رویکرد، تبیینی (علت-معلولی) است. مدل عملیاتی پژوهش بر اساس مطالعات پیشین در داخل و خارج از کشور بنا شده است. داده­ های پژوهش از طریق پرسشنامه جمع ­آوری و با استفاده از تحلیل همبستگی و مدل معادلات ساختاری، با به کارگیری نرم­افزارهایSPSS و LISREL آزمون شد. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۷۸۵۳ نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران است که در سال ۱۳۹۷ در این دانشگاه مشغول به تحصیل بوده ­اند. به منظور گردآوری داده­ ها، از روش نمونه ­گیری طبقه ­ای نسبی، از ۴۵۰ دانشجوی تحصیلات تکمیلی نظرسنجی به عمل آمد است. بر مبنای تجزیه وتحلیل مسیر انجام شده، مشخص شد که توانمندسازی اعضاء جامعه از منظر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و روانشناختی در دستیابی به توسعه پایدار از جنبه های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و زیست محیطی نقش آفرینی می کند. چکیده بلند:مقدمهتوسعه پایدار یکی از بزرگترین چالش­ های قرن ۲۱ و نیز ضرورتی آشکار برای بقای جوامع به شمار می رود. توسعه پایدار بر توانایی تامین نیازهای فعلی بدون اینکه توانایی نسل­ های آینده برای تامین نیازهایشان به خطر بیافتد، تاکید دارد. بی ­تردید مشارکت اعضای جامعه در فرآیند توسعه، درگرو توانمندسازی آنها است. نقش توانمندسازی اعضاء جامعه به ویژه دانشجویان در دستیابی به اهداف توسعه پایدار هنوز نامشخص است. گرچه برخی تحقیقات گذشته ارتباط میان توانمندسازی و توسعه پایدار را مورد بررسی قرار داده اند، اما غالب آنها، ارتباط میان این دو مفهوم را تنها با تاکید بر برخی از مولفه های آنها بررسی کرده اند و تمامی مولفه های توسعه پایدار و توانمندسازی را به طور همزمان در اثرگذاری بر یکدیگر ارزیابی نکرده اند؛ بنابراین، پیشینه پژوهش از این حیث دارای نقصان و شکاف است و مطالعه حاضر تلاش دارد این شکاف را پر نماید. به طورکلی، سوال اساسی پژوهش حاضر آن است که ازنظر دانشجویان تحصیلات تکمیلی، توانمندسازی چگونه می تواند در فرآیند توسعه پایدار کشور نقش آفرینی نماید؟ روش شناسی این پژوهش از منظر فلسفه از نوع اثبات گرا؛ از منظر رویکرد پژوهش، از نوع قیاس؛ از منظر استراتژی پژوهش، از نوع مطالعه موردی و ازنظر روش، از نوع همبستگی و مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری برای بررسی روابط علت و معلولی میان متغیرها است. پژوهشگر از ابزار پرسشنامه برای گردآوری داده ­ها استفاده کرد. سوالات پرسشنامه از نوع بسته و از طیف شش گزینه ای بود. این پرسشنامه درمجموع دربرگیرنده ۷۷ پرسش بود. اندازه­ گیری پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ انجام گرفت. برای این منظور یک نمونه اولیه شامل ۵۰ پرسشنامه توزیع و ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد. با توجه به اینکه مقادیر آلفای کرونباخ برای تمامی متغیرها بزرگ تر از ۶۹/۰ می باشد، پایایی پرسشنامه در حد ­رضایت­ بخشی است. روایی محتوای پرسشنامه نیز توسط استاد راهنما، اساتید مشاور و دو نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران مورد بررسی قرار گرفت. پس از دریافت نظرات اساتید، اصلاحات نهایی انجام شد و جهت توزیع آماده گردید. یافته های پژوهشنتایج نشان داد که که توانمندسازی اعضاء جامعه اثر قابل توجهی بر دستیابی به توسعه پایدار دارد (اثر ۵۹/۰ و عدد معناداری ۴۰/۶). یعنی به ازای یک واحد افزایش در توانمندسازی اعضاء جامعه می ­توان شاهد ۵۹/۰ واحد بهبود در توسعه پایدار بود که اثر متوسطی می ­باشد (اثری بین ۳/۰ تا ۶/۰). نتیجه گیری و پیشنهاداتنتایج نشان داد که بین ابعاد توانمندسازی و توسعه پایدار ارتباط مستقیم و مثبتی وجود داردبر اساس این یافته می توان پیشنهاداتی ارائه داد. مسئله توانمندسازی جامعه، قلمروی وسیعی از موضوعات روانشناختی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را در برمی گیرد و صرفا به بحث اشتغال و درآمد عادلانه محدود نمی گردد. در این میان، دولت، از نقش و جایگاه ویژه ای در دستیابی به اهداف توسعه با رویکرد توانمندسازی برخوردار است. در این راستا، مولفه ­هایی همچون آموزش عمومی در رابطه با مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جهت مشارکت در طرح ها و برنامه ­ها؛ تسهیل گری و ارائه رهنمودهای عمومی و جهت دادن به تلاش های اعضاء جامعه برای حل مشکلات موجود، تاکید بر حمایت از مردم در اجرای طرح های توسعه ­ای و ایجاد اعتمادبه نفس در مردم، ایجاد زمینه بروز استعدادهای اعضاء جامعه از طریق فراهم آوردن امکانات و منابع، راه ­های مفید برای مشارکت و فرصت ­های جدید برای آنها و التزام به برقراری عدالت اجتماعی از طریق توزیع عادلانه درآمد و امکانات کلیدی می باشند. 

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، توانمندسازی ، آموزش عالی ، دانشگاه تهران