مطالعه رابطه بین فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی و مصرف گرایی (مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه علوم پزشکی اراک)

امروزه همگام با رشد و تحول در فناوری­های اطلاعاتی وارتباطی،مصرف­گرایی به عنوان سبک و سیاق خاصی از زندگی معرفی شده و به مراتب مصرف کالاهای خاص و غیر ضروری در جامعه ترویج می ­شود که این امر، نهایتا منجر به سیر صعودی رفتارهای مصرفی و گسترش فرهنگ مصرف گرایی می گردد. در این راستا، هدف از انجام پژوهش حاضر نیز بررسی رابطه بین فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی ومصرف گرایی بوده است. در این پژوهش، از تئوری­ های زیمل، بوردیو، وبلن و گیدنز به عنوان چارچوب نظری بهره گرفته شده است. روش مطالعه برای جمع آوری داده ها پیمایشی می ­باشد. جامعه آماری مشتمل بر کلیه کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شهرستان اراک به تعداد ۴۵۰ نفر بوده است که به شیوه ی تمام شماری تمامی افراد جامعه مد نظر با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته مورد پرسش و سنجش قرار گرفته اند. ضریب پایایی به دست آمده برای تمامی متغیرها، بالاتر از ۰/۷ بوده و به لحاظ آماری مورد تایید می ­باشد. مطابق یافته ­های توصیفی، میانگین حاصل برای متغیر میزان استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی برابر با ۴۰/۱۶ و برای متغیر مصرف ­گرایی ۵۰/۳۲ برآورده شده است. نتایج آزمون همبستگی نشان داد که رابطه خطی بین متغیرهای فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی با مصرف گرایی با سطح معناداری کوچکتر از ۰/۰۵ و با اطمینان ۹۹ درصد از نظر آماری معنادار بوده است. همچنین، نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل رگرسیونی حاکی از آن است که متغیرهای میزان استفاده از اینترنت (با ضریب بتای ۰/۱۵۸)، میزان استفاده از تلفن همراه (با ضریب بتای۰/۳۹۰)، میزان استفاده از شبکه ­های تلویزیونی (با ضریب بتای ۰/۲۹۸) و سن (با ضریب بتای ۰/۱۳۰)، به ترتیب بیشترین تاثیر را بر متغیر وابسته داشته ­اند. متغیرهای میزان استفاده از اینترنت، میزان استفاده از تلفن همراه، میزان استفاده از شبکه ­های تلویزیونی و سن، توانسته اند ۲۲ درصد از تغییرات مصرف گرایی را تبیین نمایند. چکیده بلند:مقدمهامروزه فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی با پیام های اقناعی خود به یکی از ابزارهای نظام اقتصادی سرمایه داری برای یافتن مشتریانی مصرف­گرا برای کالاها تبدیل شده اند. تبلیغات متعدد و متنوع که توسط متخصصان روانشناس و سازندگان تیزرهای تبلیغاتی برای داشتن حداکثر تاثیر در مخاطب ساخته شده و برای افراد به نمایش گذاشته می ­شوند، به دنبال اقناع افراد برای خرید کالا یا خدمات خاص، تغیر نگرش آنان و انتخاب سبک زندگی خاص کنشگران هستند. کالاهایی که افراد نیازی واقعی به آن نداشته و صرفا بر اساس ایجاد نیاز کاذبی دست به خرید آن می زنند که این فناوری ها باعث آن بوده اند، و این همان تمایزی است که هربرت مارکوزه بین نیازهای واقعی و کاذب انسان‎ها قائل شدونسبت به عاملان ایجاد این نیازهای کاذب هشدار داد (موحد و دیگران، ۱۳۸۹: ۹). با توجه به موارد مذکور، پژوهش حاضر با در نظر گرفتن این مسئله که فناوری اطلاعاتی و ارتباطی به عنوان یک عامل مهم در زندگی کارکنان شهر اراک است و تقلید و استفاده بیش از حد از آن منجر به مصرف­ گرایی در بین کارکنان علوم پزشکی شهر اراک می شود، درصدد پاسخ گویی به سوالات زیر می باشد:میزان استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی در بین کارکنان علوم پزشکی در چه حدی است؟ میران مصرف­گرایی در بین کارکنان علوم پزشکی به چه میزانی است؟ چه رابطه ای بین فناوری اطلاعاتی و ارتباطی ومصرف گرایی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی اراک وجود دارد؟روش ­شناسیروش مطالعه در انجام این پژوهش برای به دست آوردن داده ها پیمایشی است. جامعه ی آماری آن را کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شهرستان اراک به تعداد ۴۵۰ نفر تشکیل داده اند که با استفاده از روش تمام شماری کلیه ی افراد جامعه ی مدنظر با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته مورد پرسش و سنجش قرار گرفته اند. همچنین داده های به­دست آمده با استفاده نرم افزارآماری «SPSS» مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته است. یافته هابا تایید ارتباط عناصر اطلاعاتی و ارتباطی با مصرف گرایی، بایستی در پی راهی برای از بین بردن این رابطه بود. چراکه رابطه ی حاضر به مادی شدن انسان، و از خودبیگانگی او منجر می شود. این مساله به شکل گیری طبقات مختلف اجتماعی و ظهور تمایزاتی منجر می گردد که انسان ها را به ورطه ی نابودی و تخاصم سوق می دهد. در این میان یافتن راهی برای برهم زدن مناسبات فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی با مصرف گرایی می تواند مفید واقع گردد. نکته نهایی این که تبلیغ کالاهای متنوع و بعضا غیرکاربردی که صرفا جنبه­ی تجملاتی دارند؛ به رقابت ناسالم در مصرف بیشتر کالاهای تجملاتی دامن می­زند و نیز مصرف افسار گسیخته کالاهای خارجی، موجب توقف تولید کالاهای مشابه داخلی شده، روند توسعه کشور را با مانع جدی مواجه می کند. آگاه ­سازی اقشار جامعه در این خصوص از رسالت­ ها و وظایف محققان و مسئولان ذی­ربط در کنار رسانه ­iا است.

کلیدواژه ها:

فناوری های اطلاعاتی وارتباطی ، مصرف گرایی ، کارکنان دانشگاه علوم پزشکی ، اراک