معناشناسی واژه کتاب در قرآن بر پایه روابط همنشینی

واژه «کتاب»، یکی از مفاهیم اساسی قرآن است که از دیرباز مورد توجه قرآن پژوهان بوده است. این واژه ۲۳۱ مرتبه در قرآن ذکر شده و در هم نشینی با واژه های کلیدی همچون قرآن، حق، امام و حکمت قرار گرفته است. کاربرد وسیع این واژه در قرآن و پیوند آن با دیگر مفاهیم قرآنی، جایگاه خاص این واژه را در بین واژه های قرآنی و ضرورت تبیین مفهوم آن را روشن می سازد. با در نظر گرفتن روش معناشناسی به عنوان روشی سودمند در بررسی واژگان قرآنی، می توان به تبیین محورهای هم نشینی «کتاب» با دیگر واژه های قرآنی پرداخت. بررسی همنشین های کتاب حاکی از آن است که این واژه دارای سه نوع هم نشینی صفتی، فعلی و اسمی است. از هم نشینی بین کتاب و صفاتی همچون منیر، مبین، مسطور، کریم، عزیز، معلوم، مصدق، مکنون، حکیم و حفیظ، پنج معنای قرآن، کتب آسمانی، لوح محفوظ، نامه و اجل مقدر به دست می آید. هم نشینی «کتاب» با سیزده فعل نیز، چهار معنای قرآن، کتب آسمانی، تورات و نامه اعمال را در بردارد. همچنین «کتاب» با پنج واژه ام، اهل، امام و رحمت و تفصیل نیز هم نشین شده است که نشان می دهد واژه «کتاب» در قرآن، در ترکیب اسمی خود دارای پنج معنای کتب آسمانی، لوح محفوظ، آیات محکم، تورات و قرآن است. مقاله حاضر با تکیه بر روش معناشناسی در صدد تبیین مفهوم واژه «کتاب» و گستره معنایی آن در قرآن است.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، کتاب ، معناشناسی ، روابط همنشینی ، همنشین های کتاب