گونه‌شناسی نحوﮤ «تقابل» جاﻣﻌﮥ ایرانی پس از هجوم مغول

سال انتشار: 1397
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 413

فایل این مقاله در 20 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JHRU-10-2_007

تاریخ نمایه سازی: 24 فروردین 1400

چکیده مقاله:

مغولان در سال 616ق/1219م و به رهبری چنگیزخان مغول، وارد سرزمین‌های شرقی بلاد اسلامی شدند و در مناسبت‌های اجتماعی و سیاسی این سرزمین‌ها تغییرات عمده‌ای پدید آوردند. پیامدهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی هجوم مغول به‌گونه‌ای بود که دورﮤ اسلامی تاریخ ایران را می‌توان به پیش از مغول و پس از آن تقسیم کرد. این تغییرات چنان تأثیرگذار بود که بسیاری از مظاهر اجتماعی و بنیان‌های جاﻣﻌﮥ ایرانی را متحول کرد. البته تمامی تغییرات تنها از هجوم مغول ناشی نبود و این مسئله بخشی از ماجرا را تشکیل می‌داد و بخش دیگر مسئله، تغییراتی بود که ایرانی‌ها خود به آن دست زدند؛ چه اینکه آن را از سر آگاهی انجام داده باشند یا از سر اجبار برای اداﻣﮥ حیات اجتماعی. مجموع این تغییرات، تحولاتی اساسی را به وجود آورد که آن را باید «واژگونی اجتماعی» در ایران پس از مغول تعبیر کرد. در قبال این واژگونی اجتماعی، جاﻣﻌﮥ ایرانی سه رویکرد متفاوت از خود نشان داد: همکاری، سکوت و تقابل. به‌نظر می‌رسد آن دسته از ایرانی‌ها که به تقابل اقدام کردند و اعتراض‌هایی را ترتیب دادند در غالب دو رویکرد کلی فعالیت می‌کردند: حرکت‌های مبتنی‌بر تفکرهای منجی‌گرایانه و فعالیت‌های فتیان. حرکت‌های منجی‌گرایانه خود به سه دسته تقسیم می‌شدند: جلال‌الدین‌های دروغین، مهدیان دروغین و انتظار بازگشت خلافت عباسی. این سه گوﻧﮥ متفاوت تنها در معرفی نمونه و مصداق متفاوت بودند و درمجموع، هر سه جامعه را به این باور می‌رساند که شخصی ظهور خواهد کرد و آنها را از فلاکت و ادبار نجات خواهد داد. درهمین راستا، چون این حرکت‌ها نظام فکری مدونی نداشتند، درنهایت موفق نشدند به‌صورت نهضتی فراگیر درآیند. در مقابل، فتیان چون از نظام‌نامه‌ها و مرام‌نامه‌های مدون بهره می‌برد و جاﻣﻌﮥ ﻧﺨﺒﮥ ایرانی از آنها پشتیبانی می‌کرد به موفقیت‌های مؤثرتری دست یافت و درنهایت، یکی از عواملی شد که نظام ایلخانی را از درون مضمحل کرد.

نویسندگان

ابوالحسن فیاض انوش

دانشیار تاریخ، دانشگاه اصفهان، ایران

ندا عظیمی زواره

دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه اصفهان، ایران

فریدون الهیاری

استاد تاریخ، دانشگاه اصفهان، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • الف. کتاب ...
  • . آقسرایی، (بی‌تا)، محمودبن‌محمد، مسامرةالاخبار و مسایرةالخبار، به کوشش اسماعیل ...
  • . آیتی، عبدالمحمد، (1383)، تحریر تاریخ وصاف، تهران: پژوهشگاه علوم ...
  • . ابن‌بطوطه، (1370)، سفرنامه، ترجمه محمدعلی موحد، تهران: آگاه. ...
  • . ابن‌فوطی، (1424ق)، الحوادث‌الجامعه و التجارب‌النافعه فی المائه‌السابعه، تحقیق مهدی ...
  • . باستانی پاریزی، محمدابراهیم، (1363)، عیاران و جنبش‌های اجتماعی؛ قسمت ...
  • . باسورث، ک. ا، (1380)، طاهریان و صفاریان از مجموعه ...
  • . ـــــــــــــــ، (1381)، سلسله‏هاى اسلامى جدید راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى‏، ...
  • . بیانی، شیرین، (1375)، دین و دولت در ایران عهد ...
  • . پطروشفسکی.ای.پ، (1351)، نهضت سربداران خراسان، ترجمه کریم کشاورز، تهران: ...
  • . ــــــــــــــــــ، (1380)، اوضاع اجتماعی ـ اقتصادی ایران در دوره ...
  • . تتوی، قاضی احمد، (1382)، تاریخ الفی، تصحیح غلامرضا طباطبایی ...
  • . جوینی، عطاملک، (1385)، تاریخ جهانگشای، به تصحیح محمد قزوینی، ...
  • . حمیدی شیرازی، مهدی، (1378)، اشک معشوق (دیوان اشعار)، تهران: ...
  • . خمینی، سیدحسن، (1389)، فرهنگ جامع فرق اسلامی، براساس دست‌نوشته‌های ...
  • . خواندمیر، غیاث‌الدین‌بن‌همام‌الدین الحسینی، (1380)، تاریخ حبیب‌السیر، تهران: خیام. ...
  • . خیراندیش، عبدالرسول، (1394)، فارسیان در برابر مغولان، تهران: آبادبوم. ...
  • . روی متحده، (1380)، خلافت عباسیان در ایران، از مجموعه ...
  • . زرین‌کوب، عبدالحسین، (1379)، جستجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر. ...
  • . سراج، قاضی‌منهاج، (1363)، طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: ...
  • . سیف، علی‌اکبر، (1373)، روانشناسی پرورشی؛ روانشناسی یادگیری و آموزش، ...
  • . غنی، قاسم، (1363)، خصایص فتیان؛ قسمت دوم از کتاب ...
  • . قادری، حاتم، (1383)، اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران، ...
  • . کاشانی، (1384)، تاریخ اولجایتو، تهران: علمی فرهنگی. ...
  • . کاشانی، کمال‌الدین عبدالرزاق، (1369)، تحفه‌الاخوان فی خصایص فتیان، به ...
  • . لمبتون، آن، (1351)، جامعه اسلامی ایران، ترجمه حمید حمید، ...
  • . مهدوی امین، سعید، (1394)، تناسخ در فرق و مذاهب ...
  • . میرجعفری، حسین و مجید صادقانی و ندا عظیمی‌زواره، (1389)، ...
  • . ناتل خانلری، پرویز، (1363)، آیین عیاری؛ قسمت دوم از ...
  • . نسوی، شهاب‌الدین‌محمد، (1344)، سیرت جلال‌الدین مینکبرنی، به تصحیح مجتبی ...
  • . واعظ کاشفی سبزواری، مولانا حسین، (1350)، فتوت‌نامه سلطانی، به ...
  • . وصاف‌الحضره، فضل‌الله‌بن‌عبدالله، (1338)، تاریخ وصاف، به اهتمام محمدمهدی اصفهانی، ...
  • . هروی، سیف‌بن‌محمد، (1362ق)، تاریخ‌نامه هرات، به تصحیح محمد زبیرالصدیق، ...
  • . همدانی، رشیدالدین‌فضل‌الله، (1394)، جامع‌التواریخ؛ تاریخ مبارک غازانی، تصحیح و ...
  • . یاقوت حموی، (1995م)، معجم‌البلدان، بیروت: داراحیا التراث العربی. ...
  • ب. مقاله ...
  • . ایزدی، حسین، (تابستان1392)، «منجی‌گرایی در عصر حاکمیت مغول‌ها در ...
  • . بایمت‌اُف، لقمان، (زمستان1378)، «نقش شیخ‎شمس‌الدین محبوبی در شورش محمود ...
  • . خیراندیش، عبدالرسول، (پاییز و زمستان1387)، مقاله «شورش سلجوقشاه سلغری ...
  • . سرایلو، اشراف، (تابستان1383)، «روانشناسی اجتماعی مردم مصیبت‌زده: روحیات جامعه ...
  • . فرخی، یزدان، (بهار و تابستان1396)، «سرانجام سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه»، ...
  • نمایش کامل مراجع