ارزیابی کیفیت حاصلخیزی و باروری اراضی شالیزاری (مورد مطالعه اراضی دشت فومنات)

ارزیابی جامع کیفیت خاک های کشاورزی برای تصمیم گیری های خردمندانه که سبب بهبود تولید و حفظ محیط زیست می شود ضروری می باشد. بسیاری از مطالعات نشان دادند که شاخص کیفیت خاک که بر اساس ترکیبی از ویژگی های خاک است در مقایسه با ویژگی های فردی خاک بهتر می تواند شرایط خاک را توصیف نماید. در این تحقیق برای ارزیابی کیفیت خاک در منطقه دشت فومنات ابتدا با استفاده تجزیه به مولفه های اصلی یک مجموعه حداقلی از داده ها تهیه، سپس ویژگی های کمی خاک رتبه بندی کیفی (با کمک منطق فازی از طریق نمره دهی در یک دامنه پیوسته از صفر تا یک) گردید، و در نهایت با کمک وزن-دهی به هر ویژگی (از دو روش تجزیه به مولفه های اصلی و ضریب تغییرات) ، شاخص کیفیت خاک (SQI) بدست آمده و در نرم افزار GIS به پهنه تبدیل شد. نتایج نشان داد، بیشتر خاک ها (97 درصدنمونه خاک ها) هدایت الکتریکی کمتر از 2 دسی-زیمنس بر متر در گروه خاک های طبیعی و بدون محدودیت قرار دارند. بیشتر خاک های اراضی شالیزاری دشت فومنات دارای pH مناسب و بدون محدودیت خاص می باشد. با آنکه میانگین حسابی غلظت فسفر قابل استفاده در منطقه بالاست ( دلیل عمده آن وجود تعداد محدودی داده با غلظت بالای فسفر و اثر آن بر افزایش میانگین)، در بیش از 50 درصد منطقه وضعیت نامطلوب فسفر دیده می شود. نزدیک به 76 درصد مناطق مورد بررسی دارای نیتروژن بالاتر از 2/0 درصد می باشند که نشان دهنده ی کفایت نسبی این عنصر غذایی در بیشتر اراضی می باشد. با توجه به حد بحرانی پتاسیم بیشتر مناطق مورد بررسی به کود پتاسه نیاز دارند. ارزیابی آنالیز حساسیت نشان داد که SQI بدست آمده از روش تابع خطی (SQI-CV) دارای مقدار بزرگتر از همان روش اما با وزن-های حاصل از PCA (SQI-PCA) می باشد. بنابراین روش محاسبه (SQI-CV) با حساسیت بالا ترجیح داده می شود. زیرا حساسیت بیشتری نسبت به عملیات مدیریتی یا تخریب خاک دارد. بازنمایی شاخص کیفیت خاک نشان داد که توزیع مکانی این شاخص با استفاده از وزن دهی نسبت ضریب تغییرات نسبت به وزن دهی با استفاده از PCA بهتر توانسته است بین مکان های مختلف تمایز کیفیت خاک را نشان دهد. نتایج پهنه بندی SQI نشان داد که در نیمه شمالی دشت فومنات کیفیت حاصلخیزی خاک ضعیف تر از نیمه جنوبی است. اراضی نیمه شمالی دشت (به ویژه در شرق دشت) در مقایسه با نیمه جنوبی از محدودیت بیشتری در مقدار رس، کربن آلی، گنجایش تبادل کاتیونی، پتاسیم قابل استفاده و نیتروژن کل برخوردار بودند و در گروه حاصلخیزی خیلی ضعیف تا متوسط قرار گرفتند. کلمات کلیدی: تجزیه به مولفه های اصلی، پهنه بندی، کیفیت خاک، منطق فازی