بررسی اثرات پخش سیلاب بر روند تغییرات برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در ایستگاه پخش سیلاب پسکوه سراوان

خاک های مختلف با خصوصیات متفاوت، روان آب هایی با کیفیت متفاوت ایجاد می نمایند. بنابراین علاوه بر کیفیت خاک عرصه، کیفیت سیلاب نیز موفقیت و یا عدم موفقیت طرح پخش سیلاب را تحت تاثیر قرار می دهد. از طرف دیگر توسعه عرصه های پخش سیلاب در مناطق نامناسب از لحاظ کیفیت سیلاب و یا کیفیت عرصه علاوه بر تحمیل هزینه های هنگفت ممکن است سبب از دست رفتن منابع آب و خاک و بیابانی شدن مناطق گسترش طرح پخش سیلاب گردد. بنابراین ضروری به نظر می رسد که خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک قبل و بعد از شروع پروژه پخش سیلاب کنترل گردیده و راهکارهای لازم برای جلوگیری از تخریب خاک ارایه گردد. در این تحقیق ضمن اندازه گیری برخی متغیرهای فیزیکی و شیمیایی خاک در طول دوره زمانی مشخص، روند این تغییرات نیز مورد بررسی قرار گرفت. همچنین به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از دو روش تحلیل آماری و نقشه ای استفاده شد. تجزیه واریانس برای داده های برداشت شده با استفاده از روش دو عامل تجزیه واریانس یا ‭Two Way ANOVA ‬و گروه بندی میانگین تیمارهای آزمایشی با استفاده از آزمون آماری دانکن در سطح احتمال 5 درصد انجام گرفت. همچنین جهت تجزیه و تحلیل نقشه ای داده ها از روش تهیه نقشه های موضوعی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک از جمله نقشه کاتیون های خاک، نقشه آنیون های خاک، نقشه ‭pH ‬خاک و دیگر نقشه های موضوعی تهیه شده بعد از هر سیل گیری و مقایسه آن با نقشه های مراحل ابتدایی و بعدی استفاده شد. بطور خلاصه نتایج حاکی از آن بود که در نوار اول بافت غالب آن یعنی بافت ‭Silty Loam ‬به مرور زمان به بافت درشت دانه تر ‭Sandy Loam ‬تبدیل گشته است. در نوار دوم تغییرات بافتی تقریبا ثابت باقی مانده است ولی در نوار سوم تنها مستطیل میانی R3C2 بافت درشت دانه آن ‭Sandy Loam ‬به ریزدانه تر ‭Loam ‬تبدیل شده است. دلیل این تغییرات بافتی مربوط به مکانیسم پخش سیلاب بوده است. پارامتر واکنش گل اشباع خاک ‭(pH)‬، درصد مواد خنثی شونده خاک ‭(TNV) ‬و سولفات کلسیم آبدار خاک ‭(CaSo‬‮‭2.4‬H2‭O) ‬تفاوت معنی داری را از خود نشان ندادند و بدون تغییر ثابت باقی ماندند. مقادیر هدایت الکتریکی خاک ‭(EC)‬، نسبت جذب سدیم ‭(SAR)‬، درصد سدیم تبادلی ‭(ESP)‬، کاتیون کلسیم ‭(Ca‬2+)، کاتیون سدیم ‭(Na+) ‬و آنیون کلر ‭(Cl-) ‬خاک به ترتیب ،‮‭57‬ ،‮‭43‬ ،‮‭36‬ ،‮‭64 38‬ و ‮‭65‬ درصد کاهش یافته اند که مربوط به پدیده آبشویی پخش سیلاب می باشد. همچنین میزان درصد اشباع خاک ‭(SP)‬، آنیون سولفات ‭(So‬‮‭42‬-) و آنیون بی کربنات ‭(HCo‬3-) خاک به ترتیب ،‮‭13 10‬ و ‮‭35‬ درصد افزایش داشته اند. در نهایت نتایج حاکی از آن است که برآیند تغییرات ایجاد شده در خصوصیات فیزیکی و شیمایی خاک عرصه های پخش سیلاب پسکوه سراوان در این دوره زمانی غالبا در جهت بهبود کیفی خاک داخل عرصه های پخش سیلاب بوده است. لغات کلیدی: سیلاب، تغذیه مصنوعی، پخش سیلاب، عرصه پخش، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، رسوب، پسکوه، سراوان.