ارزیابی ژنوتیپ های گندم بمنظور گزینش لاین های مناسب برای آبیاری تکمیلی در منطقه سردسیر

تنش خشکی یکی از مهمترین عوامل محدود کننده تولیدگندم در ایران می باشد. به منظور ارزیابی عکس العمل ژنوتیپ های گندم دیم به تنش رطوبتی ‮‭23‬ ژنوتیپ پیشرفته گندم دیم به همراه ارقام شاهد آذر2 و الوند تحت تنش خشکی (دیم) و آبیاری تکمیلی (دو با آبیاری ) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در طی دو سال زراعی ‮‭1387-89‬ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه مورد مطالعه قرار گرفتند. در طول فصل زراعی صفاتی مانند تعداد روز تا ظهور خوشه، تعداد خوشه در متر مربع، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیکی، تعداد دانه در سنبله، تعداد پنجه بارور، ارتفاع بوته، طول سنبله، طول پدانکل، طول غلاف برگ پرچم، تعداد سنبلچه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه مطالعه شدند. تجزیه واریانس مرکب نشان داد که بین دو شرایط متفاوت محیطی و ژنوتیپ های مورد مطالعه تفاوت معنی داری در اکثر صفات مورد مطالعه وجود داشت همچنین اثر ساده سال، ژنوتیپ و اثرمتقابل ژنوتیپ در شرایط محیطی برای اکثرصفات فوق الذر معنی دار بود. بر اساس نتایج در طی دو سال مطالعه (‮‭1387-89‬) لاینهای شماره ،‮‭11 4‬ و ‮‭12‬ به ترتیب با ،‮‭3705 3734‬ و ‮‭3842‬ کیلوگرم در هکتار بالاترین میزان عملکرد دانه را را تحت شرایط دیم داشتند و اختلاف عملکرد این لاینها با شاهد معنی دار نبود. تحت شرایط آبیاری تکمیلی در دو سال مطالعه لاینهای شماره ‮‭16‬ ‭(PYN/BAU//BONITO) ‬و ‮‭17‬(7‭-SUBEN) ‬به ترتیب با ‮‭4667‬ و ‮‭4547‬ کیلوگرم در هکتار بیشترین میزان عملکرد دانه و با ‮‭38‬ و ‮‭36‬ درصد شاخص برداشت به عنوان بهترین لاین برای شرایط آبیاری تکمیلی انتخاب گردید. در آزمایش آبیاری تکمیلی به ازای هر یک میلیمتر آب مصرفی ‮‭9/3‬ کیلوگرم محصول دانه بیشتر نسبت به شرایط دیم تولید گردید. آبیاری تکمیلی موجب گردید که متوسط وزن هزار دانه ژنوتیپها ‮‭13‬ گرم، عملکرد دانه آنها ‮‭508‬ کیلوگرم، ارتفاع بوته 4 سانتیمتر بیشتر و شاخص برداشت 3 درصد، طول دوره ظهور سنبله ‮‭15‬روز نسبت به شرایط تنش خشکی افزایش داشته باشند در مجموع لاینهای شماره ‮‭16‬ ‭(PYN/BAU//BONITO) ‬و ‮‭17‬(7‭-SUBEN) ‬به ترتیب با ‮‭4667‬ و ‮‭4547‬ کیلوگرم در هکتار و با توجه به معیارهای مانند زودرسی، وزن هزار دانه، شاخص برداشت و ارتفاع بوته ومقاومت به زنگ زرد به عنوان بهترین لاین برای شرایط آبیاری تکمیلی انتخاب گردیدند. کلمات کلیدی: گندم، آبیاری تکمیلی، خشکی، بهره وری از آب و زودرسی