تدوین استانداردسازی تعیین پتانسیل و ارزیابی خسارت به تفکیک عوامل مدیریتی و طبیعی در مراحل مختلف رشد گیاه برنج

خوابیدگی گیاه برنج به خصوص در ارقام پابلند محلی یکی از مشکلات عمده در زراعت برنج محسوب می شود. در اکثر موارد خوابیدگی سبب کاهش کمیت و کیفیت محصول می شود و مشکلات برداشت محصول و به دنبال آن افزایش هزینه تولید را نیز درپی خواهد داشت. عوامل ایجاد خوابیدگی به دو دسته عوامل قهری (آب و هوایی) و مدیریت زراعی تقسیم میصشوند. از بین عوامل آب و هوایی بیشترین تاثیر مربوط به باران است. در بین عوامل مدیریت زراعی نیز مدیریت مصرف کود نیتروژنه (مقدار و زمان مصرف) بیشترین نقش را در ایجاد خوابیدگی دارد. به منظور بررسی تاثیر مقدار مصرف کود نیتروژنه در ایجاد پدیده خوابیدگی و نیز تاثیر زمان وقوع پدیده خوابیدگی در عملکرد برنج، آزمایشی به صورت بلوکصهای کامل تصادفی با 5 سطح مصرف کود نیتروژنه (صفر، ،‮‭46‬ ،‮‭138 92‬و ‮‭184‬ کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و سه مرحله ایجاد ورس مصنوعی در محصول (شیری شدن، خمیری شدن و رسیدگی) در سه تکرار با رقم طارم محلی در مزارع تحقیقاتی موسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران در سال زراعی ‮‭1388‬ به اجرا درآمد. همچنین ارزیابیصهای مزرعهصای در تعدادی از مزارع زارعین که پدیده خوابیدگی در آنها اتفاق افتاده بود به منظور جمعص آوری اطلاعاتی نظیر مقدار و زمان مصرف کود نیتروژنه، زمان وقوع پدیده خوابیدگی، میانگین تعداد پنجه و ارتفاع بوته در دو استان گیلان و مازندران انجام شد. همچنین نمونه خاک و گیاه بطور جداگانه از دو بخش ورس کرده و سالم مزارع زارعین تهیه و تجزیه-های مورد نیاز روی این نمونهصها صورت گرفت. برداشت از هر کرت در آزمایش مزرعهصای در دو سطح ‮‭2/5‬ متر مربعی (ورس مصنوعی و بدون ورس) انجام شد و پس از خرمنکوبی و اندازهصگیری درصد رطوبت دانه، مقدار عملکرد دانه برحسب کیلوگرم در هکتار محاسبه شد. تجزیه و تحلیل دادهصها با استفاده از نرمصافزار ‭SAS ‬صورت گرفت. برای تجزیه و تحلیل ارزیابیصهای مزرعهصای آزمون ‭t ‬مورد استفاده قرار گرفت. نتایج آزمایش مزرعهصای در استان مازندران نشان داد که اثر وضعیت محصول (ورس داده در مرحله شیریصشدن و ورس نداده) روی عملکرد محصول در سطح احتمال یک درصد معنیصدار بوده است و میانگین عملکرد تیمارهای بخش ورس نداده (‮‭3847‬ کیلوگرم در هکتار) بطور معنیصداری بیشتر از مقدار آن در کرت اصلی ورس مصنوعی (‮‭2870‬ کیلوگرم در هکتار) بوده است. اثر کود نیتروژنه نیز روی صفات عملکرد دانه، ارتفاع گیاه و تعداد پنجه معنیصدار بوده است. نتایج آزمون ‭t ‬دادهصهای حاصل از ارزیابیصها در مزارع زارعین در دو استان گیلان و مازندران نشان داد که بین ارتفاع گیاه، رنگ برگ، محتوای نیتروژن، فسفر و پتاسیم گیاه در دو بخش ورس کرده و ورس نکرده اختلاف معنیصداری وجود دارد. نتایج آزمایش بیانگر این نکته است که ارتفاع گیاه و عوامل موثر بر آن از جمله مقدار و زمان مصرف کود نیتروژنه نقش کلیدی در پدیده ورس در برنج دارند. واژه های کلیدی: ارقام پابلند، خوابیدگی یا ورس، عوامل قهری، کود نیتروژن، مدیریت زراعی