بررسی ارزش رجحانی گونه های مرتعی و رفتار چرایی دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (ایلام صالح آباد)

مراتع از گونه های گیاهی و شرایط مختلف رویش گاهی تشکیل شده است. هر یک از گونه ها خصوصیات رویشی و فنولوژی متفاوت دارند. بنابراین در دوره زمانی خاصی از دوره چرا فعال بوده و ارزش چرایی معینی دارد. از این روی دام نیز در مقاطع زمانی مختلف فصل چرا و نقاط مختلف عرصه مرتع، علوفه معینی در اختیار دارد که بر حسب آن از خود رفتار چرایی خاصی بروز میدهد. بدون شناخت این رفتارها برنامهریزی و مدیریت مرتع و دام مقدور نمیباشد. علیرغم وجود اطلاعات کلی در مورد مدیریت چرا، هنوز کار علمی مشخصی در این رابطه در کشور صورت نگرفته است. در راستای طرح بررسی ارزش رجحانی و رفتارچرایی دام در سطح کشور، این طرح درسایت صا لح آباد ایلام در مدت چهار سال ‮‭1386‬ تا ‮‭1389‬ به اجرا درآمد. در پروژه ارزش رجحانی ‮‭18‬ گونه مرتعی، با دو روش درصد مصرف و زمان سنجی بررسی گردید در زیر پروژه رفتار چرایی دام با نصب دستگاه ‭GPS ‬بر روی دام بصورت ماهانه در مدت دوره چرا اطلاعات رفتار چرایی ثبت شد. نتایج پروژه ارزش رجحانی به روش درصد مصرف نشان می دهد که ‮‭18‬ گونه مورد بررسی در 8 گروه قرار گرفته اند که گونه ‭Salvia compressa ‬بیشترین ارزش رجحانی را دارد. اما گونه های ‭Ankyropetalum gypsophiloides ‬و ‭Annual grass &forbs(‬مجموع گراس و فورب ها) در رتبه دوم و سوم ارزش رجحانی واقع شده اند. در روش زمان سنجی، گیاهان یکساله ‮‭97/2‬ درصد زمان چرا را به خوداختصاص داده است. درروش زمان سنجی در بین گونه های چند ساله، ‭Onosma bulbotrichum ‬با میانگین ‮‭1/1‬ درصد، بالاترین درصد زمان چرا را دارد و گونه های چند ساله ‭Astragalus talimansurensis‬،‭Salvia compressa‬، ‭ousinia.sp‬،‭Convolvulus reticulatus‬، ‭Ferulago macrocarpa ‬و‭Dianthus siphonocalyx ‬به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. نتایج پروژه رفتار چرایی دام نشان می دهد که میانگین سرعت حرکت دام، ‮‭0/26‬ متر بر ثانیه، متوسط طول مسافت طی شده در طول دوره بررسی ‮‭12/8‬ کیلو متر در روز که این مقدار در سال های مختلف بین 8 تا ‮‭23‬ کیلو متر در روز در نوسان است. همچنین میانگین زمان چرای دام در طول روز در طی دوره چهار ساله ‮‭380‬ دقیقه در روز است که این زمان بین ‮‭351‬ تا ‮‭432‬ دقیقه در نوسان است، از دیگرنتایج، میانگین زمان استراحت و حرکت به ترتیب ‮‭36‬ و ‮‭91‬ دقیقه در روز می باشد. لغات کلیدی: ارزش رجحانی ، خوشخوراکی گونه های مرتعی، رفتار چرایی دام و صالح آباد ایلام