بررسی میزان کارآیی گونه های مختلف اکالیپتوس در جذب فلزات سنگین در برخی از استانهای شمالی و جنوبی کشور

با توجه به اینکه روشهای سنتی برداشت عناصر سنگین از خاک و آب بسیار پرهزینه و دشوار و اغلب ناموفق است، لذا لزوم استفاده از گیاهان کاهش دهنده آلودگی خاک و آب و نیز از نظر اقتصادی مقرون بصرفه و ضروری می باشد. به این منظور مطالعه ای در مناطق اکالیپتوس کاری شده است آنهای گلستان و استان خوزستان انجام گرفت و غلظتهای نیکل،کادمیم، مس، روی، سرب در ریشه، تنه و ساقه، برگها و خاک پای درختان اکالیپتوس تعیین گردید. خاک مناطق مربوط به سایه انداز هر درخت نیز در اعماق ‮‭20-0‬ سانتی متر، ‮‭40-20‬ سانتی متر و ‮‭60-40‬ سانتی متر برداشت شده و جهت تجزیه شیمیایی خاک به آزمایشگاه خاکشناسی منتقل گردیدند. تعیین عمق نمونه برداری از پروفیل خاک نیز با توجه به مطالعه پروفیل ریشه گونه های مختلف اکالیپتوس و توسعه بیش از ‮‭95‬ درصد حجم ریشه از سطح تا حداکثر ‮‭60‬ سانتی متر انجام گرفت. نمونه برداری از خاک و قسمتهای مختلف برگ، ریشه و تنه گیاه با تعداد 3 تکرار انجام گرفت. نمونه برداری از گونه های مختلف اکالیپتوس در استان گلستان در منطقه بیابانی چپرقویمه و منطقه آق قلا انجام گردید. در استان خوزستان نیز از مناطق اکالیپتوس کاری با ‭Eucalyptus camaldulensis ‬و ‭E.microtheca ‬در مناطق صنعتی و کارخانه های ذوب فلز، که بعنوان پوشش فضای سبز شهری در سطوح شهری برای کاستن از آلودگی هوا استفاده می شود نمونه برداری های مذکور صورت پذیرفته است. با توجه به میزان ناچیز ارسنیک در نمونه های آنالیز شده، این عنصر از مطالعات حذف گردید. در مطالعات میدانی نمونه برداری مربوط به طرح، از قسمتهای مختلف ریشه، تنه و برگ مربوط به گونه های مختلف اکالیپتوس ‭E. camaldulensis‬، ‭E. microtheca‬، ‭E. sargentii‬، ‭E. largiflorens‬، ‭E. occidentalis ‬از استانهای گلستان و خوزستان انجام پذیرفته است. تجزیه شیمیایی فلزات سنگین نمونه های 2 استان مذکور در آزمایشگاه تجزیه دانشگاه گوتینگن صورت گرفت. تجزیه شیمیایی فلزات سنگین نشان داده است که علیرغم تصور پیشین مبنی بر پاک و غیر آلوده بودن استان گلستان در ارتباط با آلودگی خاک به فلزات سنگین (در مقایسه با استانداردهای اروپا و آمریکا) نشان داده است که میزان آلودگی ها در استان گلستان از میزان مجاز استاندارد اروپا پایین تر می باشد، اما از میزان مجاز آژانس حفاظت محیطزیست آمریکا بالاتر می باشند. چگونگی تجمع فلزات سنگین درگونه های مختلف اکالیپتوس بصورت، تنه و ریشه < برگ< خاک می باشد. در گونه ‭E. camaldulensis ‬با توجه به تجمع فلزات سنگین برای فلزات روی و مس که در تنه بیش از ریشه ها می باشد، از اینرو در حذف فلزات روی و مس توصیه می شود. گونه ‭E. microtheca ‬نیز بهمراه ‭E. camaldulensis ‬توانایی بهتری در انباشت و پاکسازی فلز روی از محیط را دارد، از اینرو در حذف فلز روی توصیه می شود. برای حذف نیکل از محیط با توجه به جذب آن در تنه نسبت به برگ ابتدا گونه ‭E. occidentalis ‬و بعد از آن گونه های ‭E. microtheca ‬در جایگاه دوم و ‭E. sargentii ‬در جایگاه سوم و در جایگاه چهارم گونه ‭E. camaldulensis ‬و در انتها ‭E. largiflorens ‬قرار می گیرد. اکالیپتوس توان انباشته سازی عناصر سرب و روی را دارد از طرف دیگر با توجه به اینکه عناصر سرب و روی به مقدار زیادی در اثر ترافیک و فعالیتعای صنعتی بوجود می آیند، در نتیجه می توان از این گیاه جهت کاهش آلودگیهای محیطزیست نیز استفاده نمود. کلید واژه ها: اکالیپتوس، گیاه پالایی، پاکسازی، فلزات سنگین، خوزستان، گلستان.