تدوین استانداردهای تعیین پتانسیل تولید و ارزیابی خسارت عوامل مدیریتی در ارقام تجاری مرکبات (پرتقال، نارنگی و لیموترش)

بیمه محصولات کشاورزی در هر کشور برای ایجاد اطمینان و امنیت خاطر در تولیدکنندگان امری ضروری است. شرط اساسی برای بیمه هر محصول و از جمله مرکبات، تخمین دقیق مقدار محصول در زمان عقد قرارداد بیمه است. از آنجایی که باردهی هر درخت متاثر از نوع رقم، شرایط محیطی و مسایل مدیریتی است، بنابراین در دستورالعمل پیشنهادی باید این سه عامل در نظر گرفته شوند. برای نیل به این مقصود، تحقیق حاضر در دو منطقه مرکبات خیز شمال و جنوب ایران روی ارقام تجاری و معرفی شده انجام شد. در هر بخش این تحقیق سه جامعه آماری مورد بررسی قرار گرفت: 1- باغاتی که دارای شرایط بهینه و ایده آل از نظر عوامل مدیریتی (مقدار و زمان آبیاری، وضعیت زهکشی وتغذیه، مبارزه با آفات وبیماری ها، علف های هرز و هرس) بودند. 2- باغاتی که دارای شرایط مدیریتی متوسط بودند.3- باغاتی که دارای شرایط مدیریتی ضعیف و نامطلوب بودند. در تعیین پتانسیل تولید، پس از ارایه روشی علمی برای تشخیص رقم، روشی برای تعیین درصد ریزش های طبیعی اندام های زایشی در هر یک از سطوح مدیریتی ارایه شد. به این ترتیب با شمارش تعداد گل و میوه چه در بخشی از تاج، می توان تعداد میوه نهایی را تعیین و با داشتن وزن متوسط هر میوه به عملکرد درخت و باردهی در واحد سطح باغ رسید که مبنای علمی مناسبی برای بیمه محصول تولید می باشد. در خصوص تخمین میزان محصول مرکبات بر حسب فاکتورهای قابل بررسی مربوط به خاک و تغذیه(بافت، ‭pH‬، شوری و میزان مصرف کودهای شیمیایی وآلی) در باغ های مورد بررسی و برآورد میزان محصول آن ها، نسبت به مقایسه تاثیر هر یک از عوامل فوق در مقدار تولید اقدام شد و در نهایت مدل های بدست آمده را به صورت دستورالعمل فنی ارایه تا مورد استفاده کارشناسان صندوق بیمه قرار گیرد. در تعیین اثرات عوامل مدیریتی آبیاری بر عملکرد درختان مرکبات در هر منطقه مقدار آبیاری در هر بار آبیاری و تعداد دفعات آبیاری در سال با مشاهده و پرسش از باغدار تعیین شد. عملکرد ‮‭10‬ درخت در هر هکتار باغ اندازه گیری شد. مناطق مرکبات خیز ایران از نظر نیاز آبی مرکبات به شش منطقه تقسیم بندی و در هر منطقه محدوه نیاز آبی مرکبات مشخص شد. از این رو برای تعیین آن نمایه خشک سالی دهک ها معرفی شد. تعداد دفعات موردنیاز آبیاری در مناطق مختلف با توجه به بافت خاک و نیاز آبی برآوردگردید. درصد کاهش محصول در اثر کمبود مقدار و تعداد آبیاری براساس داده های این تحقیق و سایر تحقیقات مرتبط تعیین شد. در زمینه ارزیابی عوامل خسارت زای مرکبات در هر منطقه شامل آفات، بیماری ها و علف های هرز و عوامل محیطی تحت پوشش بیمه(سرما، یخبندان، تگرگ، طوفان، سیل، زلزله، خشکی، بارندگی مداوم و سیل آسا، نوسانات دمایی در زمان تلقیح و آفتاب سوختگی)، روش های تشخیص هریک از آنها تدوین و پس از بررسی های لازم مدل های عملی و قابل استفاده تعیین خسارت برای کارشناسان بیمه تنظیم شد. واژه های کلیدی: مرکبات، بیمه، پتانسیل تولید، تغذیه، آبیاری، عملکرد، آفات، بیماری ها، علف های هرز، خسارت.