برنامه ریزی مشارکتی درایران (رویکردها ، الزامات و موانع)

تجربیات وسیع جهانی بخصوص در کشورهای در حال توسعه حکایت از این داشته که رهیافت بالا به پایین در یافتن راه حل مشکلات جوامع از قبیل بیکاری ، نابرابری ، مهاجرت ، تخریب منابع طبیعی و نابودی منابع تولیدی با شکست مواجه شده است . این شکست وتجربیات منجر به تجدید نظر در مفهوم توسعه وبرنامه ریزی دردهه های اخیر گردید .عمده ترین تغییر درنگاه به مردم از پذیرندگان صرف برنامه ها به فعالان عرصه توسعه وبرنامه ریزی است .لذا مفاهیم جدیدی تحت عنوان توسعه جوامع محلی ،برنامه ریزی محلی وتوسعه وبرنامه ریزی مشارکتی وارد ادبیات توسعه وبرنامه ریزی کشورهای جهان سوم شد . این امر همچنین به توجه جدی به پرورش مهارت ها وتوانایی های محلی وتشویق افراد محلی به ایفای نقش ونیر برعهده گرفتن مسیولیت در توسعه وبرنامه ریزی منجر گردید . لذا از اوایل دهه هشتاد با توجه به مسایل پدید آمده براثر توسعه غیر مشارکتی ،صاحب نظران توجه خود را به پیشبرد توسعه مشارکتی معطوف کردند با این ادبیات مقدمات شکل گیری نطامی از برنامه ریزی بعنوان برنامه ریزی مشارکتی فراهم شد و بدین ترتیب برنامه ریزی مشارکتی وسیله ای شد برای بهبود کیفیت و اجرایی سازی برنامه ها و نیز فراهم سازی کنترل بیشتر مردم بر زندگی خودشان . دراین راستا وبه منظور آشنایی کارشناسان با بنیان ها واصول مشارکت در برنامه های توسعه وهمچنین آگاهی از مفاهیم مشارکت و برتامه ریزی مشارکتی این گزارش در پنج فصل سازمان دهی شده است . در فصل اول مفهوم شناسی نظری مشارکت با طرح موضوعاتی همچون تعریف مشارکت ، دیدگاههای غالب اندیشمندان در باب مشارکت در فصل اول مفهوم شناسی نظری مشارکت با طرح موضوعاتی همچون تعریف مشارکت ، دیدگاههای غالب اندیشمندان در باب مشارکت سپس مقولات نطیر برنامه ریزی ، مقایسه رویکردهای نوین وقدیم برنامه ریزی با رویکرد برنامه ریزی مشارکتی، جایگاه مشارکت دربرنامه ریزی ، مفهوم و چالش مشارکت در مقوله توسعه مورد شناخت شناسی قرار می گیرد. در فصل دوم سیر تحولات تاریخی توسعه روستایی وتاثیر آن برشکل گیری برنامه ریزی مشارکتی مورد طرح ریزی قرار گرفته است . در این فصل ابتدا موضوعاتی همچون رهیافت های جدید توسعه وشکل گیری برنامه ریزی مشارکتی ، تجارب جهانی توسعه روستایی با تاکید برمشارکت مردم محلی ، تجارب داخلی توسعه روستایی با تاکید برمشارکت مردم محلی ، مدلکاربردی پیشنهادی برنامه ریزی مشارکتی ،مورد تبیین قرار گرفته است. فصل سوم اختصاص به نظام برنامه ریزی توسعه روستایی ایران با تاکید برمشارکت مردمی دارد دراین فصل موضوعاتی همچون تاریخچه برنامه ریزی درکشور ، مراحل تصمیم گیری و گردش کار برنامه ریزی در ایران ،سازمان دهی و گردش کار نظام برنامه ریزی ، جایگاه روستا درنظام برنامه ریزی کشور، سازمانها و نهادهای فعال درمناطق روستایی ، سابقه مشارکت روستاییان در نظام برنامه ریزی روستایی ایران مورد بررسی قرارگرفته است . درفصل چهارم سعی شده است تحلیلی از نظام برنامه ریزی روستایی درایران ارایه گردد وقابلیت ها والزامات تحقق برنامه ریزی مشارکتی درایران مورد بحث قرار گیرد ودر نهایت با توجه به الزامات ،قابلیتها و تنگناهای موجود پیشنهادات لازم جهت اصلاح نظام برنامه ریزی درجهت تحقق برنامه ریزی مشارکتی ارایه گردد .