ارزیابی ارقام و لاینهای منتخب از توده های برنج بومی استان اصفهان

با هدف شناسایی و معرفی رقم جدید برنج جهت جایگزینی رقم کوهرنگ در مناطق عمده شالی کاری استان چهارمحال و بختیاری، مطالعه ای در سال های ‮‭1388‬ تا ‮‭1390‬ در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با کشت پنج لاین امیدبخش و دو رقم منتخب از تودهصهای بومی برنج اصفهان همراه با رقم کوهرنگ در سه تکرار انجام گردید. کشت بصورت غیر مستقیم و نشایی بود و برای این منظور بذرها در سال اول در زمین خزانه و دو سال دیگر در سینیصهای مخصوص نشا کشت گردید. پس از انجام مراقبت های زراعی لازم در خزانه و رسیدن به مرحله چهار تا پنج برگی نسبت به نشاکاری در زمین اصلی بر اساس نقشه طرح اقدام شد. مراقبت های زراعی لازم در زمین اصلی، در موقع مناسب انجام گرفت. زمان رسیدن به اواسط گلدهی و اواخر رسیدگی در هر کرت ثبت گردید. پس از رسیدگی کامل نسبت به برداشت نمونه جهت تعیین ارتفاع متوسط بوته و ارزیابی اجزای عملکرد دانه اقدام شد. عملکرد در واحد سطح نیز با برداشت پنج متر مربع از وسط هر کرت اندازهصگیری شد و کلیه نتایج حاصله با نرم افزار آماری ‭SAS ‬مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس مرکب سه ساله، نشان داد که ژنوتیپ های ارزیابی شده در کلیه صفات زراعی مورد بررسی، بجز تعداد خوشه در بوته، در سطح پنج درصد با یکدیگر تفاوت معنی داری داشتند. اثر سال نیز بر صفات مورد ارزیابی شامل تعداد روز تا مراحل فنولوژیک، تعداد دانه در خوشه، طول خوشه، وزن هزار دانه و عملکرد شلتوک معنیصدار بود. براساس میانگین سه ساله، دو لاین امیدبخش با کدهای ‮‭104‬ و ‮‭67-7‬ بدون تفاوت معنی دار نسبت به یکدیگر به ترتیب با تولید ‮‭7/737‬ و ‮‭7/651‬ تن شلتوک در هکتار بیشترین عملکرد را داشته و در کلاسی بالاتر از سایر ژنوتیپصها قرار گرفتند. رقم کوهرنگ نیز به عنوان ژنوتیپ شاهد، متوسط عملکرد ‮‭7/009‬ تن شلتوک در واحد سطح را تولید نمود و در کلاسی بالاتر از کد لاینصهای 4 و 6 و پایینصتر از سایر ژنوتیپصها قرار گرفت. از طرف دیگر براساس نتایج تجزیه واریانس مرکب سه ساله کلیه ژنوتیپصها بیشترین عملکرد شلتوک خود را در سال سوم (‮‭1390‬) داشتند. در این آزمایش همبستگی بین عملکرد شلتوک در واحد سطح با کلیه صفات مورد ارزیابی بجز درصد پوکی دانه مثبت و بسیار معنی دار بود (‮‭0/39‬ ‭=r ‬تا ‮‭0/64‬ ‭=r ) ‬ولی همبستگی عملکرد دانه با تعداد دانه پوک در خوشه یا درصد پوکی دانهصها منفی و بسیار معنی دار گردید (‮‭0/41‬‭- = r). ‬در مجموع دو لاین امیدبخش با کدهای ‮‭104‬ و ‮‭67-7‬ بدون تفاوت معنی دار، با داشتن بالاترین عملکرد شلتوک و به خاطر کیفی بودنشان، برای کاشت در منطقه لردگان و مناطق مشابه قابل توصیه می باشند. واژه های کلیدی: برنج، لاین های امیدبخش، ژنوتیپ، تودهصهای بومی، اصفهان، عملکرد دانه.