بررسی ریزازدیادی و نگهداری اندامهای مختلف (بذر، جوانه، سلول و ...) گونه Saturejaspicigera در شرایط فراسرد

جنس Satureja دارای گونه هایی با ارزش دارویی می باشد. از آنجا که گونه های مختلف جنس مرزه بر اثر تنش های زنده و غیرزنده تهدید شده اند، حفظ ذخایر ژنتیکی این گونه ها از اهمیت بالایی برخوردار است. با استفاده از تکنیک نگه داری بذر در دمای فراسرد که یکی از روش های نگه داری ژرم پلاسم در شرایط خارج از رویشگاه است، می توان بذر را به طور طولانی مدت، با هزینه بسیار کمتر و بدون از دست دادن قوه نامیه ذخیره سازی کرد. این تکنیک برای نگه داری بذر، جوانه و کالوس گونه Saturejaspicigera مورد استفاده قرار گرفت. به منظور تولید مواد گیاهی (جوانه و کالوس) در محیط کشت MS با نصف میزان نیترات قرار گرفتند. سپس جهت ریزازدیادی گیاهچه های بدست آمده، در 8 تیمار مختلف شاخه زایی شامل هورمونهای متفاوت، هر تیمار در 5 تکرار کشت داده شدند. سپس ضریب شاخه زایی، ارتفاع شاخه ها و میزان سبزینگی محاسبه گردید. آنالیز داده ها با استفاده از نرم افزار spss انجام گردید. تفاوت معنی داری بین تیمارها وجود داشت و بهترین محیط شاخه زایی (mg/l BA 01/0 + 2iPmg/l 3/0 (MS+ تعیین شد. جهت بدست آوردن بهترین محیط ریشه زایی نیز 10 تیمار مختلف مورد آزمون قرار گرفت. بهترینمحیطریشه زایی(mg/l NAA 1/0IBA + mg/l 1 (MS+ نیزبعدازآنالیزداده هابدستآمد. برای نگه داری بذور در شرایط فراسرد از تیمارهای گلیسرول، محلول ویتریفیکاسیون گیاهی ((PVS2 و کاهش رطوبت بذر قبل از ورود به ازت مایع استفاده شد. بذور تیمار شده به مدت 7 روز، 30 روز و 90 روز در دمای -1960C نگه داری شدند. آنالیز داده ها نشان داد که بهترین تیمار هم از لحاظ میانگین جوانه زنی و هم سرعت جوانه زنی تیمار گلیسرول می باشد. جهت نگهداری جوانه ها در شرایط فراسرد، دو نوع پیش تیمار و دو ریز نمونه مختلف جوانه انتهایی و جانبی با دو روش متفاوت (با سرمادهی و بدون سرمادهی) به کار گرفته شد. سپس هر کدام از این 4 تیمار به طور جداگانه، در محلولهای فراسرما نگهدارنده با دو تیمار مختلف (شیشه ای شدن و کپسوله-آبگیری) قرار گرفتند و به تانک ازت مایع انتقال یافتند. یک ماه بعد از استقرار جوانه ها در محیط کشت بازیابی، درصد زنده مانی ورشد مجدد اندازه گیری شد. آنالیز داده های بررسی 24 تیمار مختلف نشان داد، که در نوع پیش تیمار اختلاف معنی داری وجود ندارد. در نتیجه نیاز به سرمادهی نمونه ها وجود ندارد. اما در نوع اندام به کار گرفته شده اختلاف معنی دار(P<0.01)وجود داشت که نشان داد بهترین ریز نمونه این گونه جهت نگهداری در شرایط فراسرد، جوانه انتهایی می باشد. بین تیمارها نیز اختلاف معنی داری (P<0.01)وجودداشت که نتایج بررسی میانگین مربعات نشان داد بهترین تیمار شیشه ای شدن با 57% زنده مانی و 50/46% رشد مجدد می باشد. برای تولید کالوس از دیسک های برگی از محیط کشت پایه MS حاوی2,4-D 0/5mgl-1وBA 0/6mgl-1استفاده شده و به منظور ذخیره در دمای فراسرد تحت دو نوع پیش تیمار، دو نوع ریز نمونه و دو پروتکل شیشه ای شدن قطره ای (PVS2) و کپسوله آبگیری صورت گرفت. به طور کلی نتایج نشان داد نوع پروتکل فراسرد و ریز نمونه بر میزان زنده مانی و رشد مجدد جوانه های این گونه تاثیرگذار است. نگه داری کالوس در شرایط فراسرد تحت یک نوع پیش تیمار و چهار پروتکل کاهش رطوبت (خشک کردن کالوس به مدت 120 دقیقه)، شیشه ای شدن با PVS2، شیشه ای شدن با PVS3 و انجماد با DMSO صورت گرفت. درصد رشد مجدد پروتکل شیشه ای شدن با PVS3 70/98% از بیشترین مقدار برخوردار بود. بنابراین نتایج نشان داد که پروتکل شیشه ای شدن (PVS3) یک پروتکل مناسب برای نگه داری در دمای فراسرد کالوس این گونه می باشد.کلمات کلیدی: مرزه، Saturejaspicigera، حفاظت سرد، ژرم پلاسم، گلیسرول، ویتریفیکاسیون، کالوس، کپسوله آبگیری