جمع آوری و شناسایی حشرات بذرخوار لگومهای مرتعی و دشمنان طبیعی آنها در ایران

مراتع زمین هایی هستند با پوشش نباتات طبیعی خودرو که پوشش گیاهی آن‎ها غالبا علفی چند ساله، بوته ای، بعضا درختچه ای و به ندرت دارای درختان پراکنده بوده و در فصل چرا عرفا مورد تعلیف دام قرار می‎گیرند. مراتع دارای کاربردهای متعدد زیست محیطی، اکولوژیکی و اقتصادی از قبیل حفظ آب و خاک، جلوگیری از فرسایش خاک و تنظیم گردش آب در طبیعت، حفظ ذخایر ژنتیک گیاهی و جانوری، تولید محصولات دارویی و صنعتی و تامین علوفه مورد نیاز دام های اهلی و وحوش می باشند. در ارزش گذاری اقتصادی مراتع؛ 25 درصد ارزش هر هکتار مرتع مربوط به تولید علوفه و 75 درصد مابقی مربوط به ارزش های زیست محیطی آن می باشد. بنابراین حفظ، احیا و توسعه و بهره برداری از مراتع بیش از آنکه از دیدگاه تولید علوفه و تعلیف دام دارای اهمیت باشد از نظر زیست محیطی ارزشمند است.در مورد وسعت مراتع کشور اعداد و ارقام متفاوتی در نشریات و مقالات دیده می شود. تاکنون اعداد 100، 106و 120 میلیون هکتار برای مساحت مراتع کشور ارایه شده است. یک شرکت آمریکایی در سال 1974 از طریق عکس های ماهواره ای سطح مراتع کشور را بالغ بر 90 میلیون هکتار برآورده کرده است.بیش از نیمی از مساحت کشور ایران را مراتع تشکیل می‎دهد که به عنوان بستر تحولات اقتصادی و اجتماعی ایلات و عشایر ایران از اهمیت ویژه ای برخوردار است. زیرا منبع تولید گوشت، لبنیات، پشم و سایر فرآورده های دامی است. همچنین بخشی از گیاهان صنعتی و دارویی از این منبع خدادادی به دست می آید. متاسفانه بسیاری از مراتع کشور به علت تخریب بیش از حد با بحرانی عمیق مواجه شده اند و ادامه ی این روند کشور را با مشکلات بسیاری مانند: سیل های مخرب، کم آبی، طوفان، شن های روان، آلودگی محیط زیست، خشک سالی و قطحی رو به رو خواهد کرد. از این رو شناخت این بخش به طور قطع تاثیر تعیین کننده ای بر تنظیم و اجرای برنامه هایی که نتیجه ی آن‎ها تداوم حیات جانداران وابسته به مراتع در ترازهای متفاوت و تنوع زیستی است، خواهد داشت.اکثر گونه های گیاهی موجود در مراتع متعلق به یکی از دو گروه گیاهی گراس ها و لگوم ها یا بقولات (Legominosae) می باشند. خانواده ی بقولات به لحاظ داشتن ریشه های عمیق نسبت به گراس ها، توانایی بیشتری در جذب آب از اعماق خاک بوده و در نتیجه تحمل بیشتری نسبت به کمبود رطوبت در تابستان خواهند داشت. از نظر تعداد گونه دارای گسترش بالا و نیز خوشخوراک بودن در تعلیف دام در مراتع از اهمیت ویژه ایی بر خوردار هستند. بنابراین، لگوم ها یکی از عناصر خیلی مهم در مراتع ایران می باشند.در مراتع گونه هایی از حشرات وجود دارند که از بذور گیاهان تغذیه نموده و مانع از جوانه زنی، تجدید حیات، زادآوری و استقرار این گیاهان در رویشگاههای طبیعی آن‎ها می شوند. این بررسی با هدف جمع آوری و شناسایی حشرات بذرخوار گونه های علوفه ای لگومهای در مراتع استآن‎های آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، اصفهان، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، فارس، قزوین، قم، کهکیلویه و بویراحمد، لرستان، مازندران، همدان انجام پذیرفت.در این طرح که از سال 1388 لغایت 1392 بمدت 5 سال انجام گرفت پس از مشخص نمودن جنس لگومهای مورد مطالعه سایت های مورد نظر در سطح 15 استان کشور(استان اصفهان، استان آذربایجان شرقی و غربی، استان اردبیل، استان بوشهر، استان چهار محال و بختیاری، استان خراسان رضوی، استان فارس، استان قزوین، استان قم، استان کهکیلویه و بویراحمد، استان لرستان، استان مازندران و استان همدان) با توجه به الگوهای (ویژگیهای مشخص شده) از قبیل (بیشتر مراتع منطقه را پوشش دهد، گونه غالب منطقه باشد، قرق باشد، مورد تعلیف دام قرار نگیرد و...) مشخص گردیدند. جنس های اصلی مورد مطالعه در این طرح: لگومهای خوش خوراک از قبیل یونجه، شبدر، اسپرس، ماشک، نخود وحشی Medicago، Trifolium، Onobrychis،Vicia.، Cicer، Trigonellaتعیین گردیدند ولی در ادامه کار تعداد جنسهای مورد مطالعه به 11 جنس رسید که یونجه باغی Coronilla، اسپرسی(ماش معطر) Hedysarum، خلر Lathyrus، یونجه پاکلاغی Lotus و یونجه زرد Melilotus به جمع قبلی اضافه شد .و در مجموع 101 گونه مورد بررسی قرار گرفت.بمنظور بررسی و جمع آوری مراحل مختلف حشرات بذرخوار هر دو هفته یکبار بازدیدهایی انجام شد. بذور در مرحله خمیری جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل گردید سپس داخل ظروف پرورش قرار گرفتند تا حشرات بصورت بالغ از آن‎ها خارج گردند. نتایج بررسی نشان داد سوسک های خانواده Bruchidae، Cucurlionidae عمده ترین بذرخوارهای گونه های لگوم در مراتع کشور می باشند. بعلاوه بذرخوارهایی از راسته Hymenoptera، Hemiptera مورد شناسایی قرار گرفتند. در این بررسی چندین حشره از جمله Bruchus barimanii n. sp. از استان مازندران و Bruchus nikdeli n. sp. از استان آذربایجان شرقی برای اولین بار برای دنیای علم از ایران گزارش شدند.واژه های کلیدی: مراتع، لگوم های مرتعی، حشرات بذرخوار،