بررسی مشکلات فنی بند سارها به منظور ارایه راهکار (مطالعه موردی شهرستان گناباد)

ساکنین مناطق خشک و نیمه خشک از دیرباز با لمس واقعیت خشکی، به تجربه و با زیرکی به روشهای متعددی برای استحصال آب، گسترش کشاورزی و بیابان زدایی دست یافته اند و نه تنها خود را با طبیعت وفق داده اند، بلکه در مواردی بر آن غلبه کرده اند. احداث بیش از 40 هزار رشته قنات، سکوبندی اراضی پرشیب کوهستانی، احداث آب بندها و سدها، آبیاری کوزه ای و آبیاری سیلابی نمونه هایی از این تلاش های خستگی ناپذیر است.استفاده از سیلاب های بهاری و زمستانی برای آبیاری و یا ذخیره رطوبت و آبشویی اراضی، به همراه سایر منابع آب در اکثر نقاط ایران متداول است. لیکن در بند سارهای خراسان، خوشاب های بلوچستان و دگارهای چابهار و دشتیاری، تولید محصولات کشاورزی فقط به آبیاری سیلابی اتکا دارد. مشاهدات صحرایی نشان داده است که در برخی از موارد بندسارها دچار تخریب شده و کارایی خود را از دست داده است. در این طرح تعدادی از بند سارهای واقع در شهرستان گناباد انتخاب و موردبررسی قرار گرفت و با بررسی مسایل فنی مشخص شد از جنبه های فنی مشکلاتی نظیر مستحکم نبودن سازه های آبگیری و خاک ریزها، سازه های تخلیه آب مازاد و مسایل مربوط به نگهداری وجود دارد. برای رفع نقایص احتمالی و ترویج و گسترش این شیوه پیشنهاد طراحی و اجرای مناسب دهانه آبگیر به منظور کنترل میزان آب ورودی به بند سار، اجرای خاک ریزها بر روی خطوط تراز و ایجاد کوبیدگی و تراکم مناسب و پیش بینی ارتفاع آزاد برای آن ها، طراحی و اجرای سازه های تخلیه آب مازاد از بند سارها و برنامه ریزی و اجرای بازدیدهای دوره ای و مرمت های لازم ارایه شد.واژه های کلیدی: بند سار، آبیاری سیلابی، بهینه سازی، مسایل فنی، گناباد