بررسی پتانسیل عملکرد پایلوت های انتقال یافته های تحقیقات کاربردی به مزارع کشاورزان برای افزایش عملکرد و ارتقا کیفیت گندم آبی در جنوب و شرق استان خوزستان سال دوم اجرای طرح 96-1395

در راستای سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی، تولید دانش و استفاده ازجدیدترین فناوریهای قابل دسترس درطول برنامه برای تحقق اهداف طراحی شده در آن الزامی می باشد. تولید دانش در قالب برنامه طراحی شده بر عهده موسسات تحقیقاتی تابعه سازمان تحقیقات،آموزش وترویج کشاورزی قراردارد. درگام بعدی و پس از تولید دانش مورد نیاز، به منظور تحقق اهداف مندرج در برنامه، انتقال و نفوذ دانش به بهره برداران و ذینفعان تعریف شده برنامه می باشدکه این مهم در طرح انتقال یافته های کاربردی به مزارع گندم توسط محققان و کارشناسان اجرایی و بهره برداران منطقه انجام گرفته است. اهداف این طرح انتقال یافته های کاربردی به مزارع گندم: 1- ارزیابی عملکرد در سطح مزارع کشاورزان بر اساس مدیریت زراعی توصیه های تحقیقاتی و مقایسه عملکرد این مزارع با سایر مزارع منطقه 2- پتانسیل عملکرد دانه در هر منطقه 3- ارتقا سطح دانش کشاورزان با حضور کشاورزان در مزارع الگویی است. این تحقیق در مزارع گندم آبی در سال زراعی 96-1395 با مشارکت سازمان جهاد کشاورزی استان (مدیریت های جهاد کشاورزی شهرستانهای جنوب و شرق) و مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان در مزارع کشاورزان چهار شهرستان باوی، حمیدیه، دشت آزادگان و بهبهان در سطحی معادل 1428هکتار با 69 بهره بردار اجرا گردید(جدول 1). در شهرستان دشت آزادگان در سه مرکز خدمات الله اکبر، والفجر و بستان، در شهرستان حمیدیه در مراکز خدمات گبیر و طراح، در شهرستان باوی در مرکز خدمات ویس و در شهرستان بهبهان در مراکز خدمات قالند، بنه باشت و زیدون قلعه کعبی اجرا گردید. بررسی نحوه خاک ورزی مزارع پایلوت نشان داد که از مزارع پایلوت در 9 مرکز خدمات، تهیه زمین در سه مرکز خدمات به روش سنتی، در پنج مرکز خدمات به روش کم خاک ورزی ( استفاده از چیزل پیلر بجای گاوآهن) و در یک مرکز خدمات بی خاک ورزی و کاشت با ماشین بی خاک ورز انجام شد. از 9 مرکزخدمات شرکت کننده در پایلوت، 97 درصد سطح کشت با خطی کارها و فقط 3 درصد آن در شهرستان باوی کشت با سانتریفوژ بود، از 1427 هکتار پایلوت،1325 هکتار با خطی کارهای مرسوم و 138هکتار با بذر کارهای بی خاک ورز و 45 هکتار با سانتریفوژ کشت شدند. بررسی میزان و زمان های مصرف کود سرک نیتروژن ( اوره) از فرم های ارسالی و بازدیدهای میدانی و بحث و تبادل نظر با بهره برداران پایلوت نشان داد که مصرف کودهای سرک بر اساس توصیه ها انجام شد. البته زمان مصرف که نیازمند آبیاری یا بارندگی موثر است، در برخی موارد اشکالاتی داشت.کودهای مکمل نوین با اسامی NPK، سولفات پتاسیم، کلات روی، اسید هیومیک، 52-0-0، 36-12-12، 10-52-10، و... می باشند که توسط محققان بخش خاک و آب مرکز به روش های مختلف ترویجی اطلاع رسانی گردید. در مزارع پایلوت بطور میانگین در 60 درصد از کل سطح زیر کشت پایلوت از کود های نوین استفاده شد.میزان بهره وری آب در ده مزرعه بین 1/1- 0/57 کیلو گرم در مترمکعب بود. به منظور ارایه توصیه های فنی کنترل علف های هرز مزارع پایلوت گندم برای تعیین نوع علف هرز باریک برگ و پهن برگ و نوع مصرف علف کش، فرم اطلاعات هر مزرعه در 5 ساله گذشته ارسال و داده ها جمع آوری و سپس توسط محقق بخش گیاهپزشکی توصیه لازم ارایه گردید. تاثیر مثبت حضور کارشناسان اجرایی و تحقیقاتی در مدیریت علف های هرز مزارع پایلوت : 1-آشنایی کشاورزان با نحوه دقیق و کاربرد علفکش ها و رعایت دوز مصرفی،2- استفاده به موقع علفکش ها بر اساس مرحله رویشی علف های هرز و مزرعه گندم3- رعایت کالیبراسیون سم پاشی علیرغم شرایط نا مناسب محیطی ( کاهش شدید بارندگی، تنش سرما، تنش گرد و خاک و افزایش درجه حرارت در اواخر اسفند ماه و اوایل فروردین ماه، عملکرد در واحد سطح در سال زراعی برای اکثر مزراع افزایش یافت، نتایج نشان داد که نسبت افزایش عملکرد دانه در اکثر مزارع که در سالهای گذشته دارای عملکرد در واحد سطح کمتری بودند، بیشتر بود. افزایش عملکرد دانه مزارع پایلوت در چهار شهرستان در دامنه 900-300 کیلو گرم متغیر بود. بررسی میانگین سه ساله عملکرد دانه مزارع پایلوت نشان داد که در سال اول و دوم اجرای پایلوت میزان افزایش عملکرد نسبت به سه سال گذشته مزارع به ترتیب 763 و 700 کیلوگرم در هکتار بود.این میزان افزایش در مقایسه با عملکرد سه سال گذشته مزارع به ترتیب 20% و 17/5%برآورد شد. بررسی ها در مزارع پایلوت نشان می دهد علیرغم تاکید بر انتخاب زراعین جهت همکاری در اجرای یافته های تحقیقاتی متاسفانه در مواردی فقط حدود 50 تا 60 درصد توصیه ها خصوصا در رابطه با آبیاری و کنترل علف های هرز و مصرف بهینه کود های شیمیایی رعایت می نمایند. عدم رعایت این موارد سبب عدم دسترسی به عملکرد پیش بینی شده در مزارع گردیده است، که نیاز به تغییر نگرش کشاورزان می باشد. البته کمبود سرمایه، کیفیت نامناسب برخی نهاده ها ( خصوصا علف کش ها) از موارد مطرح شده توسط کشاورزان است. بجز حدود 15درصد مزارع پایلوت شهرستان باوی که چمران 2 بوده است مابقی مزارع رقم چمران بوده است که نیاز به جایگزینی ارقام جدید و رعایت اصول به زراعی در شهرستان برای افزایش بهتر عملکرد دانه با توجه به تجهیز و نوسازی مزارع ( زهکش زیر زمینی و تسطیح) می باشد.