پیش گفتار چهارمجلد
چهارمجلد ازمجموعه مقالات پیش رو (منهای مقالات انگلیسی)، حاصل دقیقا بیست وپنج سال فعالیت فرهنگی و نویسندگی اینجانب درمجلات مختلف علمی – پژوهشی- دانشگاهی، مجلات ادبی، نشست ها، همایش ها و مصاحبه هاست که به طورپراکنده اینجا وآنجا چاپ و ارائه شده اند. بدیهی ست که بیشتر این مطالب، درمباحث درسی دردانشگاه ها به دانشجویانم عرضه شده است، ولی تعداد زیادی ازمقالات نیز درمجلات به طورپراکنده ارائه شده اند که شاید دانشجویان ومخاطبان عام بدان ها دسترسی نداشته ویا آگاه نبوده اند. انگیزه ی اصلی من ازاین قلم زدن ها دوعامل بوده است: عشق و شیفتگی زایدالوصف من نسبت به ادبیات وهنرهایی که با آن مرتبط هستند وعشق به تدریس و دانشجویانی که پروراندم؛ همواره آرزو داشتم هرچه درچنته دارم درهمان ساعات محدود کلاسی به دانشجویانم ارائه دهم. دراین راستا، شش جلد کتاب درمورد داستان و شعرونمایش نامه به زبان انگلیسی برای دانشجویان رشته ی ادبیات انگلیسی نوشتم تا بلکه با این ژانرهای ادبی آشنا شده وآن ها را به زبان اصلی که تخصصشان بود، بخوانند. به هرشکل تجربه ی بیش ازنیم قرن تحصیل، خواندن، تدریس ادبیات ونوشتن درباره ی آن دراین مطالب ومقالات و کتاب ها گنجانده شده که سزاوارنیست همه را به خاک بسپاریم وشاید آیندگان بتوانند ازآن بهره ای ببرند ونامی هم ازنگارنده به جاماند—آرزویی خاضعانه— آنچه من سودای ماندگاری می نامم وعنوان این مجموعه ها را رقم زده است. این چهار مجلد با زیرعنوان های «مقالاتی در باره ی نقد ادبی، داستان، شعر، و نمایش نامه و سینما» عرضه شده اند.
مقالات نقد ادبی حاصل چندین سال همکاری با مجله ی عصر پنجشنبه ی شیراز بوده است که به تقاضای خوانندگان ازسردبیروقت مجله تالیف وتدوین گشت و به صورت مقالات نقد ادبی وسلسله وارو منظم به چاپ رسید. دراین مقالات سعی شد با استفاده ازمنابع ادبی وبه زبانی ساده، رهیافت های مختلف نقد ادبی ارائه شده و درپی هرمبحث نمونه ای ازآن نقد درحد حجم مجله وامکانات موجود، عرضه شود. خوشبختانه مخاطبان استقبال مناسبی ازمطالب کردند وبه همین دلیل ادامه یافت. پس از آن با ایجاد تغییراتی مختصر تصور کردم بهتر است به صورت کتاب دراختیارعموم قرارگیرد.
مقالات تحلیلی درباره ی داستان نیز حاصل سال ها کاربرروی رمان وداستا ن کوتاه های متعدد بوده است که بسیاری ازآن ها درکتاب های جداگانه به چاپ رسیده اند وبه همین دلیل غیرازچند مورد معدود دراین مجموعه ی کنونی نیامده اند. (کتاب هایی با عناوین داستان کوتاه درآینه ی نقد که اخیرا توسط نشرنهفت به چاپ مجدد رسید وهمچنین کتاب نقد حال ماکه نشردیبایه آن را منتشرنمود). افزون بر مقالاتی که برآثارکلاسیک دانشگاهی نوشته شده ودربولتن های دانشگاهی به چاپ رسیده است، رمان ها وداستان هایی که درجوایز ادبی مورد توجهم قرارگرفت را، فارغ ازقضاوت سایر داوران، مستقلا مورد بررسی قرارداده ودراین مجموعه قراردادم. برخی ازآثاری را که به طورخصوصی برای نویسندگان آن ها تحلیل کرده ام نیزگنجانده شده اند.
مقالات تحلیلی درباره ی شعر، مجموعه ای ست ازمقالاتی که درنشریات داخلی بیشتربه چاپ رسیده اند ویا بنا به خواسته ی نویسندگان محترم تحلیل شده وبعد ها نیزدرنشریات داخلی ظاهرشده اند. مقالاتی درباره ی اشعارشاعرانی به نام چون روان شادان شاملو وآتشی وسهراب سپهری وبانوسیمین بهبهانی به مناسبت های مختلف، چون سالگرد این عزیزان، درمجموعه موجود است. همچنین بررسی آثارشاعرارجمند دکترایرج صف شکن که ساکن شیرازهستند نیزازقلم نیافتاده است.
ولی آنچه امروزه کاملا مشهود است شوربختانه کاهش استقبال از ورویکرد به شعرازسوی نسل جوان است که درمقایسه با داستان به صفرمی گراید. سرنوشت شاعران مشهوردرداخل کشور، روشن است و درامرچاپ کتاب نیزتکرارچاپ آثاراین بزرگان مشهود است. ولی بسیاری شاعران جوان وناشناخته که ازاستعداد های درخشان ونبوغی برخوردارند گمنام باقی مانده ودرانتظارمنتقدانی هستند که اشعارآنان را مورد توجه قراردهند. حتا شاعرانی درخارج ازکشورهستند که شاید آن سوی مرزها شناخته شده باشند، ولی در داخل ناشناس مانده اند! به همین جهت درمواردی که مجموعه اشعاری ازاین دوستان به دستم می رسید، بدون آن که ازآنان شناختی داشته باشم، وقتی اشعاربه دلم می نشست، اگروقتم اجازه می داد، به تحلیل کل مجموعه مبادرت می ورزیدم. این تحلیل ها بعد ها درمجلات داخلی چاپ وسبب شناخته شدن این افراد می شد. (ازجمله مقالات، تحلیل هایی ست برمجموعه اشعارمتعدد برادرم، که مقیم آمریکاست، و سه مجموعه شعری که ازوی به چاپ رسیده است مورد تایید صاحب نظران نقد وادب قرارگرفته، ولی درایران کمتر شناخته شده بود). این امرسبب رضایت قلبی من می شد ودراین مجموعه، تعدادی ازمقالات به همین موارد تخصیص داده شده اند.
مقالات تحلیلی در باره ی نمایش نامه وسینما، طبیعتا به دو دسته تقسیم می شوند: آنان که مربوط به تئاترونمایش نامه هستند وبیشتربه تحلیل آثارشکسپیرپرداخته اند (البته کتابی درزمینه ی تئاتر مدرن با عنوان هرم بوطیقای تراژدی پیشرو درنمایش نامه ی نوینبه زبان انگلیسی نوشته ام که شامل ده نمایش نامه نویس مدرن و پسا-مدرن است و اخیرا آن را برای مخاطب عام نیز ترجمه نموده ام که در دست بررسی برای چاپ است، وهمچنین کتابی درمورد آثارزنده یاد اکبررادی که نشرقطره به چاپ رساند، ولی محتویات این کتاب مستقل ازاین مجموعه است). مقالات همگی درمجلات دانشگاهی به زبان انگلیسی وفارسی ودرمجلات داخلی به زبان فارسی، به چاپ رسیده اند، ازجمله درمجله ی پیام چارسو و نمایش شناخت. مقالاتی نظری وآموزشی درزمینه ی تئاترنیز دراین مجموعه خواهید خواند.
دوم مقالات سینمایی ست که بسیاری ازآن هاحاصل نشست های سینما گران درحوزه ی هنری اصفهان است درزمان حیات زنده یاد زاون قوکاسیان، که اصفهان ازنظرفرهنگی ودرنتیجه ی فعالیت های آن روانشاد، جان تازه ای گرفته بود. وی با دعوت ازسینما گران معروف کشورواکران فیلم های آنان، امکان بحث وبررسی وگفتگو را برای مخاطبان فراهم می کرد ومن نیزدرنوشتن مقالات تحلیلی گهگاهی قلمی می زدم. حتا سینماگرانی ازاروپا دعوت می شدند و فیلم های کاملا پسا-مدرنیستی خود را ارائه می دادند ومن داوطلبانه درک خود را از این فیلم ها مکتوب می کردم وبه انگلیسی ترجمه می کردم تا سینماگر خود بخواند وقضاوت کند؛ خوشبختانه آنقدرمورد پسند واقع شده بود که تقدیری ازسوی سفارت اتریش ازطرف سینماگر، به صورت ایمیل دریافت نمودم. شوربختانه پس ازفقدان قوکاسیان عزیز، این نشست ها عملا متوقف شد ومقالات سینمایی من نیزمحدود ترشد.
امید است این تلاش مختصر با همکاری وهمیاری صمیمانه ی سرکارخانم مهرانگیز بیدمشکی وزحمت شبانه روزی همکارانشان مورد توجه واقبال خوانندگان فرهنگ دوست قرارگیرد وسهمی، هرقدر ناچیز، درارتقاء فرهنگی نسل جوان ما داشته باشد.