تقسیم بندی اموال از دیدگاه حقوق ایران

1_تقسیم مال به مثلی و قیمی

🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻

مال مثلی مالی است که شبیه آن فراوان و شایع باشد مانند برنج آستانه ، نخود کرمانشاه

مال قیمی مالی است که شبیه آن فراوان و شایع نباشد مانند آپارتمان به شماره پلاک ثبتی ...

فایده این تقسیم بندی آن است که اگر شخصی تعهد به تسلیم مال مثلی باشد و مال موضوع تعهد ، خراب ،ضایع یا معدوم گردد، کماکان متعهد است مثل آن را تهیه و در اختیار طرف مقابل قرار دهد ولیکن در اموال قیمی اگر مثلا مال در نزد شخصی تلف شد ، چون مال مثلی نیست و امکان تهیه مثل آن فراهم نمی باشد ، متعهد می بایست قیمت آن را پرداخت نماید. اموال موضوع معاملات ملکی جزء اموال قیمی می باشد نه مثلی.

2_تقسیم مال به عین و منفعت

🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻

تعریف عین : مالی که وجود خارجی داشته باشد و با حس لامسه قابل ادراک باشد. مانند آپارتمان ، اتومبیل

تعریف منفعت : نفع بردن و بهره برداری از عین را منفعت گویند. ماننده بهره برداری از منافع آپارتمان

در صورتی که هدف طرفین معامله ، انتقال مالکیت «عین» باشد قرارداد در قالب عقد بیع تنظیم خواهد گردید ، و اگر هدف طرفین انتقال مالکیت «منافع» باشد قرارداد تنظیمی در قالب عقد اجاره خواهد بود.

حق نیز در کنار عین و منفعت قابل بررسی است. حق اساسا سلطه و اختیار و اقتداری است برای کسی درانجام وعدم انجام امری . حق ممکن است مستقیما دارای ارزش مالی باشد که آن را «حق مالی» گویند ، مانند حق ارتفاق ، حق انتفاع و حق ممکن است دارای ارزش مالی نباشد مانند حق زوجیت و حق ابوت که آن را «حق غیر مالی» می نامند. البته برخی از حقوق غیر مالی ممکن است بطور غیر مستقیم دارای ارزش مالی باشند، مانند نفقه وارث در حق ابوت و زوجیت.

در همین رابطه ماده 29 قانون مدنی مقرر می دارد: « ممکن است اشخاص نسبت به اموال علاقه های ذیل را دارا باشد: 1- مالکیت ( اعم از عین یا منفعت ) 2- حق انتفاع 3- حق ارتفاق به ملک غیر»

ماده 40 قانون مدنی در تعریف حق انتفاع اعلام داشته است که: « حق انتفاع عبارت از حقی است، که بموجب آن شخص می تواند از مالی که عین آن ملک دیگری است یا مالک خاصی ندارد استفاده کند.» همانند اینکه شخصی به برادر نیازمند خود اجازه دهد برای مدتی معلوم یا نا معلوم در ملک وی سکونت نموده و از منافع آن استفاده نماید که در این رابطه برای برادر نیازمند صرفا « حق بهره برداری و انتفاع» از ملک ایجاد شده و «مالکیتی» برای ایشان نسبت به منافع ایجاد نخواهد شد و به همین دلیل است که منتفع حق انتقال و واگذاری منفعت مال را به دیگری ندارد.

اگر حق انتفاع جهت سکونت در مسکنی باشد آنرا «سکنی» گویند و اگر این حق برای مدت عمر مالک یا منتفع یا شخص ثالث قرارداده شد آنرا «عمری» و اگر برای مدت معینی برقرار شود آنرا «رقبی» و اگر برای این حق مدتی تعیین نشده باشد آنرا «مطلق» دانسته و مالک در هر زمانی حق رجوع دارد و در صورت عدم رجوع مالک، این حق تا زمان فوت مالک استمرار خواهد داشت.

ماده 47 قانون مدنی مقرر داشته است که : « در حبس اعم از عمری و غیره،قبض شرط صحت است.»