آلودگی هوا و تورم؛ مروری بر واقعیت ها

اگر زمان را پس از انقلاب صنعتی اول تا اکنون محاسبه کنیم، می توان به این مهم دست یافت که بشر برای ارضای امیال و خواسته های تمام نشدنی خود در حال تخریب محیط زیست و بهره مندی فراوان از منابع طبیعی است. در این راستا، دولت ها جهت دستیابی به سطوح رشد اقتصادی بیشتر و رقابت با یکدیگر در حال قربانی نمودن موارد حیاتی از قبیل: عدالت بین نسلی، محیط زیست پایدار، هوای پاک، آب آشامیدنی سالم و بسیاری از موارد دیگر هستند. این موارد مستقیما با جان و سلامت جمعیت ساکن در ممالک آن ها سر و کار دارد. حال پاسخ به این سوالات مهم است که آیا راهی برای جبران خسارت های جبران ناپذیر جانی و محیط زیستی ناشی از آلودگی هوا وجود دارد؟ تورم و آلودگی هوا چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟ در ادامه به این موضوعات پرداخته خواهد شد.

مرگ و میر و آلودگی هوا

امروزه بیش از هر مقطع دیگری معضل آلودگی هوا و افت شاخص کیفیت هوا (Air Quality Index) اهمیت دارد. براساس آخرین آمار ارائه شده مربوط به سال 2019 میلادی در شکل 1 (نرخ مرگ و میر منتسب به آلودگی هوای محیط در پهنه جهانی بر حسب هر 100 هزار نفر جمعیت)، کشور افغانستان با 143 نفر بیشترین و کشور فنلاند با 7 نفر کمترین میزان مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا را در مقیاس جهانی داشته اند. در همین سال، آمار ارائه شده برای کشور ایران، 51 نفر به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت بوده است، یعنی بیش از 40 هزار مرگ ناشی از آلودگی هوا! این آمار تنها بخشی از واقعیت وحشتناک افزایش آلاینده های مخرب شهری نظیر گازهای گلخانه ای (Green House Gases) در هوایی است که هر روزه به استنشاق میلیون ها نفر انسان به ویژه در کلان شهرها می رسد. بدین ترتیب، لزوم توجه به کنترل آلودگی هوا و محیط زیست از اهمیت بسیار زیادی برخودار است.

شکل 1: نرخ مرگ و میر منتسب به آلودگی هوای محیط (آمار مربوط به سال 2019 میلادی) ماخذ: ourworldindata.org

* تعداد تخمینی سالانه مرگ و میر ناشی از آلودگی هوای محیط به ازای هر 100000 نفر.

تورم و آلودگی هوا

همان گونه که تاکنون اشاره شد، میزان مرگ و میرهای برآمده از آلودگی هوا به یک زنگ خطر جهانی تبدیل شده است. برای کاهش آثار منفی و از بین بردن این دسته از آلودگی های محیطی بایستی هزینه های زیادی توسط دولت ها صرف گردد. اما اگر دولت با تورم های پیاپی و به تبع آن کسری بودجه مواجه باشد چه خواهد شد؟ براساس متون و مقالات اقتصادی ارائه شده، افزایش شاخص قیمت ها (CPI) افزایش اسمی درآمدهای مالیاتی را در پی دارد؛ اما چون کشش قیمتی درآمدهای مالیاتی کمتر از واحد است، سیستم مالیاتی نسبت به تورم بی کشش بوده و از کارایی لازم برخوردار نیست؛ بنابراین، افزایش تورم از بعد مخارج، کسری بودجه ای دولت را تشدید نموده و به تبع آن کسری بودجه شهرداری ها و سازمان های متولی کاهش آلودگی هوا و محیط زیست را در بر خواهد داشت. بدین ترتیب، هزینه تورم ایجاد شده در کشور به آلودگی بیشتر هوا سرایت کرده و سبب جان باختن انسان های بیشتری خواهد شد. پس زمانی که دولت از عهده مخارج عمومی خود بر نیاید و نتواند تورم ایجاد شده را کنترل نموده و کاهش دهد، گام نهادن در مسیر تعهدات بین المللی همانند توافق نامه پاریس (Paris Agreement) و پروتکل کیوتو (Kyoto Protocol) جهت کاهش انتشار گازهای گلخانه ای امکان پذیر نخواهد بود. در ادامه به بررسی برخی از اقدامات و بودجه های اختصاص داده شده به پرونده آلودگی هوا در ایالات متحده آمریکا پرداخته شده است.

قانون کاهش تورم و آب و هوا

کشورهای زیادی در صدد ارائه قانون های ملی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و آلودگی هوا هستند. یکی از این کشورها از دیدگاه گزارشات آژانس بین المللی انرژی (IEA) ایالات متحده آمریکا است. قانون کاهش تورم (Inflation Reduction Act) ایالات متحده در سال 2022 میلادی (The U.S. Inflation Reduction Act of 2022) یکی از بزرگ ترین سرمایه گذاری ها در زمینه های اقتصاد، امنیت انرژی و آب و هوای آمریکا است که در تاریخ این کشور انجام گرفته است. در این تلاش تماما دولتی، وزارت خزانه داری ایالات متحده آمریکا مسئول اجرای عناصر اصلی قانون است، از جمله مشوق های مالیاتی که سرمایه گذاری در انرژی پاک و تولید را تحریک می کند و هزینه های مراقبت های بهداشتی را کاهش می دهد. از این رو، برخی از مهمترین موارد در بودجه 300 میلیارد دلاری در نظر گرفته شده برای اجرایی ساختن قانون کاهش تورم در زمینه آلودگی هوا و توسعه انرژی های پاک عبارت اند از:

· 117.5 میلیون دلار آمریکا بودجه به آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده آمریکا (EPA) برای نظارت بر آلودگی هوا اختصاص داده شده است. این بودجه برای نوسازی شبکه ملی پایش کیفیت هوا، به ویژه در جوامع محروم است. این بودجه برای نظارت و رسیدگی به انتشار گاز متان و سایر گازهای گلخانه ای منتشر شده توسط بخاری های چوبی و اعطای کمک های مالی به ایالت های مربوطه برای اجرای استانداردهای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای است.

· 27 میلیارد دلار آمریکا بودجه برای کمک های بلاعوض کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و سایر آلودگی های هوا، از طریق توسعه فناوری های بدون انتشار کربن در جوامع محروم، اختصاص داده شده است.

· 5 میلیارد دلار بودجه برای پروژه هایی اختصاص داده شده که آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانه ای را از زیرساخت های انرژی موجود کاهش می دهند یا زیرساخت های انرژی غیرعملکردی را با فناوری های کم انتشار جایگزین/به روزرسانی می نمایند.

· 3 میلیارد دلار بودجه برای تخفیفات و کمک های مالی برای گسترش به کارگیری فناوری های بدون انتشار کربن در بنادر و ایجاد برنامه های اقدام آب و هوایی برای بنادر (ایجاد بنادر سبز) اختصاص داده شده است.

جمع بندی

همان گونه که اشاره شد، آلودگی هوا به یک معضل و چالش جدی تبدیل شده است. رفع آثار مخرب آن نیازمند صرف بودجه های نسبتا زیادی است. براساس اطلاعات ارائه شده و اجرای قانون کاهش تورم ایالات متحده، در کشوری مانند ایران به سبب وابستگی زیاد به سوخت های فسیلی نظیر نفت، گاز طبیعی، نفت کوره (مازوت) و نفت گاز (گازوئیل) در تولید و مصرف برق و انرژی در بخش های اصلی صنعت، حمل و نقل، مسکونی و تجاری، نیازمند تخصیص بودجه های بسیار زیادی جهت کاهش میزان مرگ و میرها و یا بیماری های پوستی و اقسام سرطان های مربوط به پدیده آلودگی هوا است. شاید تغییر رویه به سمت استفاده از انرژی های پاک و تکنولوژی های سبز و همچنین بهبود راندمان تولید نیروگاه های تولید برق و صنایع آلاینده بتواند تا میزان زیادی باعث کاهش هزینه های مربوط به انتشار گازهای گلخانه ای شود. اما بایستی توجه داشت که وجود مقوله تورم و کسری بودجه دولت اجازه پیاده سازی طرح های کلان مربوط به کنترل آلودگی هوا را در ایران فراهم نخواهد ساخت؛ بنابراین، امیدوار است تا برنامه ریزان و سیاستمداران ذی ربط با در نظر داشتن رشد تولید سبز و مهار تورم های افسارگسیخته سبب اجرایی سازی قوانین منسجم و انعطاف پذیر بیشتری (نظیر ماده 16 قانون جهش تولید دانش بنیان -تابلو سبز برق- که صنایع با مصرف برق بالای یک مگاوات را ملزم به احداث و یا تهیه 1 درصد برق مصرفی از ممر انرژی های پاک نموده است) و طرح های مشوق انرژی پاک (نظیر ماده 12 قانون رفع موانع تولید- سوخت صرفه جویی شده) برای کنترل آلودگی هوا به ویژه در کلان شهرها شوند.

این یادداشت به صورت خلاصه در روزنامه دنیای اقتصاد منتشر شده است...