نگاهی نو به دعای ۲۵ صحفیه سجادیه

یکی از ارکان اساسی تمدن ها، نیروهای متعهد و کارآمد آن تمدن هستند. نیروهای کارآمد در اثر تربیت در فضای منزل، مدرسه و جامعه شکل می گیرند. ما اگر بخواهیم تمدن اسلامی داشته باشیم و در این مسیر حرکت کنیم، گریزی نداریم مگر اینکه در زمینه تربیت اسلامی گام برداریم و مبانی و راهبردهای تربیتی خود را براساس مبانی اسلام ناب محمدی (صلی الله علیه و آله) تهیه و تنظیم کنیم. در چند دهه اخیر، کارها و اقداماتی در این مهم صورت گرفته است ولی بیشتر حالت اسلامیزه کردن روش ها و مدل های تربیتی غرب را داشته است و به تولید محتوا و استخراج این اصول از منابع اصیل دینی، فارغ از نظرات روانشناسان غربی آن طور که باید، پرداخته نشده است.

در این نوشتار قصد داریم در دعای حضرت سجاد (علیه السلام) برای فرزندانشان تاملی کرده و راهبردهای تربیتی که در این دعا بیان شده است را مورد بررسی قرار دهیم.

ابتدا لازم است کمی به اهمیت و ضرورت دعا کردن بپردازیم. دعا کردن در دین ما و در کلام بزگان از جایگاه ویژه ای برخورد دار است. به حدی که خداوند در قرآن می فرماید :قل ما یعبوا بکم ربی لو لا دعاوکم فقد کذبتم فسوف یکون لزاما (فرقان، 77 )[1] یعنی تمام ارزش یک انسان در پیشگاه خداند متعال، همین دعا کردن اوست. در روایات نیز داریم که حضرت صادق (ع) فرمودند: قال رسول الله ص الدعاء سلاح المومن و عمود الدین و نور السماوات و الارض[2] (اصول کافی 2/468) یعنی اصل و اساس دین، همین دعا کردن و توجه به حضرت حق می باشد. در کتب روایی ما به این مساله توجه بسیاری شده و برای مسائل گوناگون زندگی روزمره بشر، ادعیه ی مختلفی نقل شده است که همه حاکی از اهمیت موضوع دعا کردن است. در مورد اهمیت و ضروت دعا کردن و مراتب دعا و ... مطالب زیادی وجود دارد که در جای خود باید پیگیری گردد. ولی بعضی از جنبه های دعا[3]از نظر مغفول مانده است و آن طور که باید و شاید به آن توجه نشده است و آن، بیان معارف الهی و اسلامی است. به نظر می رسد تامل در ادعیه با توجه به این نکته، یکی از گمشده های این روزگار ما است. چرا که ذهنیت عموم افراد، خواندن دعا برای ثواب بردن است و برخی هم که معرفتشان بالاتر است دعا را برای ارتباط با خداوند متعال می خوانند و شکی نیست که همه این‍‍ ها پسندیده هستند ولی یکی از ثمرات مهم و مغفول دعا خواندن، توجه به رهنمون ها و معارفی است که ائمه اطهار (علیهم السلام) در ادعیه بیان فرموده اند. در اکثر دعاها ائمه اطهار (علیهم السلام) معارف بلند، راهبردها و راهکارهایی برای زندگی بشر ارائه کرده اند و ما غالبا نسبت به این جنبه غافل هستیم. مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در این رابطه فرموده اند: دومین چیزی که در دعا وجود دارد، معارف است. و این مخصوص دعاهایی است که از معصوم به ما رسیده است. امام سجاد (علیه االسلام)، «صحیفه سجادیه» را به صورت دعا تنظیم فرموده اند؛ اما این کتاب، پر از معارف الهی و اسلامی است.[4]امام خمینی (ره) نیز در این باره می فرمایند: کتاب شریفی (صحیفه سجادیه) است که سبک بیان معارف الهیه‎ ‎اصحاب معرفت را چون سبک قرآن کریم بدون تکلف الفاظ در شیوه دعا و مناجات‎ ‎برای تشنگان معارف الهیه بیان می کند. این کتاب مقدس چون قرآن کریم سفره الهی‎ ‎است که در آن، همه گونه نعمت موجود است و هرکس به مقدار اشتهای معنوی خود از‎ ‎آن استفاده می کند.(صحیفه نور 21/209). ادعیه ائمه معصومین (ع) تنها بیان عباراتی در نیایش خداوند نبوده و در حقیقت کلاس درس و آموزش معارف الهی در حالت دعا است. (بدرلو ،1393)

ما با این نگاه سراغ ادعیه نرفته ایم و به عنوان یک دستور العمل به ادعیه نگاه نکرده ایم و هدفمان فقط خواندن این ادعیه بوده است.به طور مثال، اگر با این نگاه، به دعای وداع ماه رمضان نگاه کنیم، می یابیم که در حقیقت این دعا دستورالعمل چگونگی حفظ حال ماه رمضان، بعد از این ماه است.

[1] یعنی بگو پیغمبر: اگر دعایتان نباشد پروردگارم به شما ارجی ننهد، پس شما [که قاطعانه آیات خدا و پیامبرش را] تکذیب کردید و به زودی [کیفر این تکذیب برای همیشه] ملازم [شما] خواهد بود.

[2] رسول خدا (ص) فرموده: دعاء سلاح مومن و ستون دین و نور آسمان ها و زمین است.

[3] البته لازم به ذکر است دعای ماثوره مراد نگارنده می باشد.

[4] https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2740