ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور؛ از حفظ هویت تا تقویت تاب آوری فرهنگی جامعه

ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور؛ از حفظ هویت تا تقویت تاب آوری فرهنگی جامعه

رسانه در جهان معاصر یکی از مهم ترین نهادهای شکل دهنده به افکار عمومی، فرهنگ اجتماعی، هویت جمعی و شیوه زندگی انسان هاست. گسترش فناوری های ارتباطی، شبکه های اجتماعی، هوش مصنوعی و گردش گسترده اطلاعات موجب شده است که رسانه ها نقشی فراتر از انتقال خبر و اطلاع رسانی پیدا کنند. امروزه رسانه ها در شکل دهی به ارزش ها، ساخت معنا، بازتولید حافظه جمعی، انتقال میراث فرهنگی، تقویت یا تضعیف اعتماد اجتماعی و حتی چگونگی مواجهه جوامع با بحران ها نقش تعیین کننده دارند.

در چنین شرایطی، مفهوم «رسانه تاب آور» اهمیت ویژه ای پیدا می کند. رسانه تاب آور رسانه ای است که در برابر تغییرات، بحران ها، فشارهای اقتصادی، تحولات فناورانه، تهدیدهای اطلاعاتی و دگرگونی های فرهنگی توانایی حفظ ماموریت حرفه ای و اجتماعی خود را دارد و می تواند با یادگیری، سازگاری و نوآوری، فعالیت موثر خود را ادامه دهد. این نوع رسانه تنها به بقای سازمانی و فنی فکر نمی کند، بلکه مسئولیت فرهنگی و اجتماعی خود را نیز در مرکز توجه قرار می دهد.

ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور به مجموعه ظرفیت ها، ارزش ها، نگرش ها، سیاست ها و شیوه های ارتباطی اشاره دارد که به رسانه امکان می دهد در حفظ هویت فرهنگی، تقویت سرمایه اجتماعی، پاسداشت تنوع، ترویج گفت وگوی بین نسلی و بین فرهنگی و ارتقای سواد رسانه ای جامعه نقش آفرینی کند. از این منظر، رسانه تاب آور یکی از ظرفیت های مهم توسعه تاب آوری فرهنگی است؛ زیرا فرهنگ جامعه همواره تحت تاثیر جریان های اطلاعاتی، روایت های رسانه ای و تحولات ارتباطی قرار دارد.

رسانه تاب آور چیست؟

رسانه تاب آور به سازمان، نهاد یا بستر ارتباطی گفته می شود که توانایی پیش بینی، تحمل، مدیریت و بازیابی از اختلالات و بحران ها را دارد و در عین حال می تواند ماموریت اطلاع رسانی، آگاهی بخشی، آموزش، فرهنگ سازی و خدمت عمومی خود را حفظ کند. این تعریف شامل رسانه های مکتوب، خبرگزاری ها، رادیو و تلویزیون، رسانه های دیجیتال، پایگاه های تخصصی، رسانه های محلی و اجتماعی و دیگر ساختارهای تولید و انتشار محتوا می شود.

تاب آوری رسانه ای (Media Resilience) به توانایی سیستم های رسانه ای (شامل نهادها، زیرساخت ها، روزنامه نگاران و محتوا) اطلاق می شود تا بتوانند در برابر شوک ها، اختلالات، بحران ها، حملات سایبری، سانسور یا فشارهای اقتصادی و سیاسی، به طور موثر مقاومت کرده، عملکرد خود را حفظ یا به سرعت بازیابی کنند و به تولید اطلاعات قابل اعتماد ادامه دهند.

تاب آوری رسانه ای یا Media Resilience یکی از مفاهیم اساسی در عصر ارتباطات و اطلاعات است که نقش تعیین کننده ای در پایداری رسانه ها، سلامت روانی مخاطبان و کیفیت جریان اطلاعات دارد.

تاب آوری رسانه ای را نباید با صرفا فعال ماندن یک وب سایت یا ادامه انتشار محتوا یکسان دانست. ممکن است رسانه ای در ظاهر فعالیت مستمر داشته باشد، اما به دلیل انتشار اطلاعات نادرست، وابستگی شدید، فقدان اعتبار حرفه ای، ناتوانی در شناخت مخاطب یا بی توجهی به تحولات فرهنگی، عملا از ایفای نقش اجتماعی خود بازمانده باشد. بنابراین استمرار فعالیت، تنها یکی از نشانه های تاب آوری رسانه ای است.

رسانه تاب آور دست کم باید از چند ظرفیت اساسی برخوردار باشد: توانایی حفظ استقلال و هویت حرفه ای، برخورداری از سرمایه انسانی توانمند، انعطاف پذیری در برابر تحولات فناوری، قابلیت اعتمادسازی، برخورداری از ارتباط پایدار با مخاطبان، مسئولیت پذیری اخلاقی، توانایی یادگیری سازمانی و آمادگی برای مواجهه با بحران های اطلاعاتی و ارتباطی.

از منظر پژوهش های مربوط به تاب آوری رسانه ای، استقلال و تکثر رسانه ها از عناصر مهم پایداری نظام رسانه ای محسوب می شوند. گزارش تحلیلی RESILIO نیز تاب آوری رسانه ای را با توانایی رسانه ها در حفظ استقلال و تکثر پیوند می دهد. همچنین یونسکو بر اهمیت رسانه های مستقل، متنوع و حرفه ای در حفظ جریان اطلاعات قابل اعتماد و تقویت مشارکت عمومی تاکید دارد.

نکته مهم این است که رسانه تاب آور تنها یک سازمان مقاوم در برابر بحران نیست؛ یک کنشگر فرهنگی و اجتماعی نیز هست. رسانه با انتخاب موضوعات، نحوه بازنمایی افراد و گروه ها، زبان ارتباطی، روایت رویدادها و اولویت بندی مسائل اجتماعی در ساخت فضای فرهنگی جامعه مشارکت می کند. به همین دلیل، میزان تاب آوری آن می تواند بر کیفیت تاب آوری فرهنگی جامعه نیز تاثیر بگذارد.

ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور چیست؟

ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور به ظرفیت هایی گفته می شود که به یک رسانه کمک می کنند در مواجهه با تغییرات اجتماعی و فرهنگی، پیوند جامعه با ارزش های انسانی، هویت تاریخی، سرمایه فرهنگی، تنوع اجتماعی و میراث فرهنگی را حفظ و تقویت کند. این ابعاد نشان می دهند که یک رسانه چگونه می تواند در کنار اطلاع رسانی، به ارتقای کیفیت زندگی فرهنگی و تقویت توانایی جامعه برای مواجهه با تحولات کمک کند.

بعد فرهنگی رسانه تاب آور صرفا به انتشار مطالب درباره آداب و رسوم یا معرفی آثار تاریخی محدود نمی شود. فرهنگ مفهومی گسترده است و ارزش ها، باورها، زبان، سبک زندگی، حافظه تاریخی، هنر، نمادها، روابط اجتماعی، شیوه های معناپردازی و الگوهای رفتاری را در بر می گیرد. بنابراین، رسانه ای از نظر فرهنگی تاب آور است که بتواند این مجموعه را با رویکردی انتقادی، آگاهانه، مسئولانه و متناسب با نیازهای جامعه بازنمایی کند.

۱. حفظ و تقویت هویت فرهنگی

یکی از مهم ترین ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور، پاسداشت و تقویت هویت فرهنگی است. هویت فرهنگی حاصل پیوند افراد با تاریخ، زبان، ارزش ها، سنت ها، نمادها، خاطرات و تجربه های مشترک یک جامعه است. این هویت در طول زمان شکل می گیرد و از طریق آموزش، خانواده، نهادهای اجتماعی، هنر و رسانه انتقال پیدا می کند.

رسانه تاب آور با تولید محتوای معتبر درباره تاریخ، فرهنگ بومی، میراث ملی، شخصیت های اثرگذار، تجربه های تاریخی و دستاوردهای فرهنگی، زمینه شناخت آگاهانه هویت را فراهم می کند. چنین رسانه ای به مخاطبان کمک می کند نسبت خود را با گذشته و حال جامعه بهتر بشناسند و در مواجهه با تغییرات فرهنگی، از قدرت تشخیص و انتخاب بیشتری برخوردار شوند.

حفظ هویت فرهنگی به معنای مقاومت در برابر هرگونه تغییر یا ارتباط با فرهنگ های دیگر نیست. هویت زنده و پویا می تواند با شرایط جدید سازگار شود و در عین حال پیوند خود را با ریشه های فرهنگی حفظ کند. رسانه تاب آور باید میان پاسداشت هویت و پذیرش تحولات سازنده تعادل برقرار کند.

۲. پاسداشت تنوع فرهنگی و احترام به تفاوت ها

جامعه از گروه های مختلف قومی، زبانی، نسلی، جنسیتی، اجتماعی و فرهنگی تشکیل شده است. یکی از نشانه های بلوغ فرهنگی رسانه، توانایی آن در بازنمایی منصفانه این تنوع است.

رسانه تاب آور فضایی فراهم می کند که گروه های مختلف جامعه بتوانند تجربه ها، دیدگاه ها و مسائل خود را بیان کنند. چنین رسانه ای از بازنمایی کلیشه ای گروه ها، تحقیر تفاوت ها و ایجاد دوگانه های غیرضروری پرهیز می کند و تلاش دارد تصویری واقعی تر و متوازن تر از جامعه ارائه دهد.

یونسکو در چارچوب سیاست های خود درباره تنوع رسانه ای بر بازنمایی دقیق تنوع اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در محتوای رسانه ای تاکید دارد. همچنین تنوع در زبان، موضوعات، برنامه ها، دیدگاه ها و فرصت مشارکت از مولفه های مهم یک محیط رسانه ای متکثر شناخته می شود.

احترام به تنوع فرهنگی به معنای نادیده گرفتن ارزش های مشترک جامعه نیست. رسانه تاب آور می تواند هم زمان بر اشتراکات انسانی و ملی تاکید کند و تفاوت های مشروع فرهنگی را نیز به رسمیت بشناسد. چنین رویکردی زمینه کاهش تعارض های ناشی از سوءبرداشت و تقویت همزیستی اجتماعی را فراهم می کند.

۳. تقویت حافظه جمعی و انتقال میراث فرهنگی

حافظه جمعی مجموعه ای از خاطرات، تجربه های تاریخی، روایت های مشترک و نمادهایی است که به یک جامعه احساس تداوم و تعلق می بخشد. جامعه ای که نتواند گذشته خود را بشناسد و تجربه های تاریخی را به نسل های بعدی منتقل کند، در معرض گسست فرهنگی و تضعیف هویت جمعی قرار می گیرد.

رسانه تاب آور با مستندسازی رویدادها، ثبت تجربه های نسل های مختلف، معرفی شخصیت های فرهنگی، روایت تاریخ محلی و ملی و حفاظت از اسناد و خاطرات اجتماعی در حفظ حافظه جمعی نقش دارد.

میراث فرهنگی نیز تنها شامل بناها، اشیای تاریخی و آثار هنری نیست. دانش بومی، آیین ها، موسیقی، زبان های محلی، قصه ها، مهارت های سنتی، شیوه های زیست و تجربه های اجتماعی نیز بخشی از میراث فرهنگی ناملموس محسوب می شوند. رسانه می تواند این میراث را از حاشیه به متن زندگی اجتماعی منتقل کند.

یونسکو در اسناد مربوط به میراث فرهنگی ناملموس، نقش رسانه ها را در افزایش آگاهی عمومی، تقویت انسجام اجتماعی و معرفی تنوع میراث فرهنگی مورد توجه قرار داده است. بر این اساس، رسانه تاب آور باید در کنار پرداختن به جنبه های تاریخی و زیبایی شناختی میراث، کارکرد اجتماعی و ارتباط آن با زندگی امروز را نیز بازنمایی کند.

۴. تقویت گفت وگوی بین فرهنگی و بین نسلی

یکی دیگر از ابعاد مهم فرهنگی رسانه تاب آور، ایجاد فضای گفت وگو میان گروه هایی است که ممکن است از نظر تجربه، زبان، ارزش ها و سبک زندگی تفاوت هایی داشته باشند.

در جوامع متحول، فاصله نسلی و فرهنگی می تواند به سوءتفاهم، بی اعتمادی و کاهش ارتباط اجتماعی منجر شود. رسانه تاب آور با فراهم کردن امکان شنیدن صداهای متفاوت، معرفی تجربه های نسل های مختلف و ایجاد فرصت تبادل نظر، به کاهش این فاصله کمک می کند.

گفت وگوی بین فرهنگی زمانی موثر است که بر شناخت متقابل، احترام، آزادی بیان، پرهیز از تحقیر و پذیرش تفاوت ها استوار باشد. رسانه نباید صرفا به انعکاس اختلاف ها بپردازد؛ لازم است زمینه فهم متقابل و یافتن راه حل های مشترک را نیز فراهم سازد.

گفت وگوی بین نسلی نیز اهمیت ویژه ای دارد. نسل جوان با فناوری ها و ارزش های جدید زندگی می کند و نسل های پیشین دارای تجربه ها و سرمایه های تاریخی و اجتماعی ارزشمندی هستند. رسانه تاب آور می تواند بستری برای تبادل تجربه، انتقال دانش و درک متقابل میان نسل ها ایجاد کند.

۵. ارتقای سواد رسانه ای و تفکر انتقادی

سواد رسانه ای از مهم ترین زیرساخت های فرهنگی تاب آوری در عصر اطلاعات است. مخاطبی که توانایی ارزیابی منابع، تشخیص واقعیت از نظر، بررسی اعتبار خبر و شناخت شیوه های اقناع رسانه ای را نداشته باشد، در معرض تاثیرپذیری بیشتر از شایعات، اطلاعات گمراه کننده، تبلیغات فریبنده و روایت های تحریف شده قرار می گیرد.

رسانه تاب آور باید در کنار تولید محتوا، به ارتقای توانایی مخاطبان برای تحلیل و ارزیابی محتوای رسانه ای نیز کمک کند. آموزش روش های راستی آزمایی، شناخت منابع معتبر، فهم سازوکارهای انتشار اطلاعات، آشنایی با حقوق دیجیتال و حفاظت از حریم خصوصی از جمله موضوعاتی هستند که می توانند در برنامه های آموزشی رسانه جای بگیرند.

شورای اروپا و یونسکو سواد رسانه ای و اطلاعاتی را مجموعه ای از توانایی های دسترسی، تحلیل انتقادی، ارزیابی و استفاده اخلاقی از رسانه ها و اطلاعات می دانند. این توانایی ها به افراد کمک می کنند با آگاهی بیشتری در زندگی اجتماعی و فرهنگی مشارکت کنند.

سواد رسانه ای باید به همه گروه های سنی و اجتماعی دسترسی داشته باشد. کودکان، نوجوانان، والدین، سالمندان، معلمان و فعالان اجتماعی هرکدام نیازهای متفاوتی دارند. رسانه تاب آور باید متناسب با این نیازها محتوای آموزشی تولید کند و مخاطب را از مصرف کننده منفعل به مشارکت کننده آگاه تبدیل سازد.

۶. تقویت اعتماد عمومی و اخلاق ارتباطی

اعتماد یکی از مهم ترین سرمایه های فرهنگی و اجتماعی رسانه است. رسانه ای که اعتماد مخاطبان را از دست می دهد، حتی با برخورداری از امکانات فنی و حضور گسترده در فضای دیجیتال، ممکن است در انجام ماموریت عمومی خود با دشواری روبه رو شود.

اعتماد رسانه ای از طریق صداقت، دقت، شفافیت، انصاف، پاسخ گویی و احترام به مخاطب ساخته می شود. رسانه تاب آور باید میان سرعت انتشار و صحت اطلاعات تعادل برقرار کند و در صورت بروز خطا، مسئولیت اصلاح و توضیح آن را بپذیرد.

اخلاق ارتباطی نیز شامل رعایت کرامت انسانی، حفظ حریم خصوصی، پرهیز از تحقیر افراد، احترام به تفاوت های فرهنگی، اجتناب از انتشار محتوای نفرت پراکن و رعایت حقوق گروه های آسیب پذیر است.

در شرایط بحران، اهمیت اعتماد چند برابر می شود. مردم برای تصمیم گیری آگاهانه به اطلاعات دقیق و قابل اعتماد نیاز دارند. یونسکو در توصیه های مربوط به رسانه در بحران تاکید می کند که استقلال حرفه ای و اعتبار رسانه باید حفظ شود و اطلاع رسانی مستقل با ارتباطات تبلیغی یا اقناعی یکسان تلقی نشود.

۷. مقابله با کلیشه ها، تبعیض و نفرت پراکنی

رسانه ها در ساخت نگرش عمومی نسبت به گروه های اجتماعی نقش قابل توجهی دارند. انتخاب واژگان، تصاویر، تیترها و شیوه روایت می تواند زمینه شناخت متقابل را تقویت کند یا به بازتولید پیش داوری ها و تبعیض منجر شود.

رسانه تاب آور در برابر کلیشه سازی فرهنگی حساس است و تلاش می کند افراد و گروه ها را بر اساس اطلاعات دقیق و تصویر چندبعدی معرفی کند. این رویکرد به ویژه در بازنمایی زنان، کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت، مهاجران، اقوام و گروه های کم برخوردار اهمیت دارد.

مقابله با نفرت پراکنی نیز به معنای محدود کردن گفت وگوی آزاد و حذف دیدگاه های متفاوت نیست. رسانه باید میان نقد، اختلاف نظر و محتوای تبعیض آمیز یا تحریک کننده خشونت تمایز قائل شود. رعایت این تعادل از الزامات مسئولیت فرهنگی و اخلاقی رسانه است.

۸. تقویت سرمایه اجتماعی و احساس تعلق

سرمایه اجتماعی به شبکه های ارتباطی، اعتماد متقابل، هنجارهای همکاری و ظرفیت مشارکت افراد در زندگی جمعی اشاره دارد. رسانه می تواند با برجسته کردن تجربه های همکاری، معرفی فعالیت های داوطلبانه، انعکاس دستاوردهای محلی و فراهم کردن فرصت مشارکت عمومی، به تقویت این سرمایه کمک کند.

رسانه تاب آور در زمان بحران به دنبال ایجاد پیوند میان افراد و گروه هاست. اطلاع رسانی مسئولانه درباره نیازهای اجتماعی، معرفی ظرفیت های محلی، بازنمایی تجربه های موفق همیاری و تقویت حس مسئولیت مشترک می تواند از پراکندگی اجتماعی و احساس بی قدرتی بکاهد.

در این چارچوب، رسانه صرفا ناظر بر جامعه نیست؛ بخشی از شبکه ارتباطی و فرهنگی آن به شمار می آید. رسانه ای که بتواند اعتماد و مشارکت را تقویت کند، به شکل گیری جامعه ای برخوردار از پیوندهای اجتماعی پایدارتر کمک خواهد کرد.

۹. توجه به زبان، ادبیات و فرهنگ بومی

زبان یکی از مهم ترین حامل های هویت فرهنگی است. بخش مهمی از حافظه تاریخی، دانش بومی، ادبیات، ارزش ها و تجربه های یک جامعه از طریق زبان انتقال پیدا می کند.

رسانه تاب آور برای زبان فارسی و زبان ها و گویش های محلی ارزش قائل است و از ظرفیت آن ها برای انتقال دانش، معرفی فرهنگ های منطقه ای و تقویت ارتباط میان گروه های اجتماعی استفاده می کند.

توجه به ادبیات، شعر، داستان، ضرب المثل ها، روایت های محلی، موسیقی و هنرهای بومی می تواند به پویایی فرهنگی جامعه کمک کند. البته این توجه باید با کیفیت حرفه ای، نگاه پژوهش محور و پرهیز از تحریف تاریخی همراه باشد.

حمایت از زبان و فرهنگ بومی با ارتباط سازنده با جهان نیز قابل جمع است. رسانه تاب آور می تواند فرهنگ محلی و ملی را به مخاطبان جهانی معرفی کند و در عین حال امکان شناخت فرهنگ های دیگر را برای مخاطبان خود فراهم سازد.

۱۰. سازگاری فرهنگی با فناوری و هوش مصنوعی

تحولات فناوری، به ویژه گسترش هوش مصنوعی، الگوریتم های پیشنهاددهنده و رسانه های اجتماعی، شیوه تولید، توزیع و مصرف محتوا را تغییر داده است. این دگرگونی صرفا فنی نیست؛ پیامدهای فرهنگی مهمی نیز دارد.

الگوریتم ها می توانند بر میزان دیده شدن دیدگاه ها، شکل گیری سلیقه عمومی و دسترسی گروه های مختلف به اطلاعات اثر بگذارند. تمرکز مخاطبان در اتاق های پژواک، انتشار محتوای ساختگی و کاهش مواجهه با دیدگاه های متفاوت از جمله چالش هایی هستند که محیط رسانه ای جدید ایجاد کرده است.

رسانه تاب آور باید ضمن استفاده از فناوری های نوین، نسبت به پیامدهای فرهنگی و اخلاقی آن آگاهی داشته باشد. شفافیت در استفاده از محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، بررسی صحت تصاویر و اطلاعات، حفاظت از داده های مخاطبان و توجه به سوگیری های الگوریتمی از ضرورت های این مسیر است.

سازگاری فرهنگی با فناوری یعنی استفاده آگاهانه از ابزارهای جدید بدون نادیده گرفتن کرامت انسانی، تنوع فرهنگی و استقلال فکری مخاطبان.

۱۱. تقویت فرهنگ یادگیری، خلاقیت و نوآوری

رسانه تاب آور برای حفظ پویایی فرهنگی باید امکان یادگیری مستمر را فراهم سازد. جامعه ای که فرصت یادگیری، تجربه و نوآوری را از دست بدهد، در مواجهه با تحولات جدید با دشواری بیشتری روبه رو خواهد شد.

رسانه با انتشار محتوای آموزشی، معرفی تجربه های موفق، حمایت از فعالیت های هنری و فرهنگی و فراهم کردن فضای مشارکت خلاقانه می تواند فرهنگ یادگیری را تقویت کند.

در این زمینه، مخاطب نباید تنها دریافت کننده محتوا باشد. امکان تولید محتوای شهروندی، روایت تجربه های شخصی، مشارکت در پروژه های فرهنگی و همکاری در حل مسائل محلی می تواند احساس اثرگذاری و مسئولیت اجتماعی را افزایش دهد.

۱۲. مسئولیت فرهنگی رسانه در شرایط بحران

بحران هایی مانند بلایای طبیعی، بیماری های فراگیر، جنگ، بحران اقتصادی و تنش های اجتماعی می توانند بنیان های ارتباطی و فرهنگی جامعه را تحت تاثیر قرار دهند. در این شرایط، عملکرد رسانه اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

رسانه تاب آور در بحران باید اطلاعات معتبر، روشن، به موقع و متناسب با نیازهای مخاطب منتشر کند. در عین حال، نباید با انتشار تصاویر آسیب زا، شایعات، اطلاعات تاییدنشده یا روایت های تحریک کننده به اضطراب و بی اعتمادی دامن بزند.

از منظر فرهنگی، رسانه باید در شرایط دشوار به حفظ همبستگی، کرامت انسانی، امید واقع بینانه و ظرفیت همکاری اجتماعی کمک کند. امیدآفرینی در رسانه تاب آور به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست؛ به معنای ارائه تصویر واقع بینانه از شرایط و معرفی ظرفیت های موجود برای مواجهه با آن هاست.

رسانه تاب آور و توسعه تاب آوری فرهنگی جامعه

رابطه رسانه تاب آور و تاب آوری فرهنگی رابطه ای دوسویه است. رسانه از فرهنگ جامعه تاثیر می پذیرد و در همان حال بر شکل گیری و تحول آن اثر می گذارد. جامعه ای که از سرمایه فرهنگی، هویت پویا، اعتماد عمومی و سواد رسانه ای برخوردار است، می تواند زمینه مساعدتری برای شکل گیری رسانه های مسئول، مستقل و پایدار فراهم کند. از سوی دیگر، رسانه ای که تنوع فرهنگی را محترم می شمارد، حافظه جمعی را تقویت می کند و گفت وگوی اجتماعی را گسترش می دهد، می تواند به افزایش تاب آوری فرهنگی جامعه کمک کند.

در این چارچوب، تاب آوری فرهنگی به معنای حفظ بی تغییر همه الگوهای گذشته نیست. فرهنگ تاب آور فرهنگی است که توانایی حفظ عناصر ارزشمند و سازنده خود را دارد و در عین حال می تواند در برابر تغییرات، بحران ها و تجربه های تازه یاد بگیرد و سازگار شود.

رسانه تاب آور با ایجاد پیوند میان سنت و نوآوری، هویت و تنوع، نقد و گفت وگو، حافظه تاریخی و نیازهای نسل جدید، به این فرایند کمک می کند. از این منظر، رسانه یکی از بسترهای مهم تبدیل سرمایه فرهنگی به ظرفیت اجتماعی و توسعه پایدار محسوب می شود.

جمع بندی

رسانه تاب آور رسانه ای است که توانایی حفظ ماموریت حرفه ای، اجتماعی و فرهنگی خود را در شرایط دشوار و متغیر دارد. این مفهوم فراتر از استمرار انتشار محتوا یا برخورداری از زیرساخت های فنی است و استقلال، اعتماد، اخلاق حرفه ای، یادگیری، سازگاری و مشارکت اجتماعی را نیز در بر می گیرد.

ابعاد فرهنگی رسانه تاب آور شامل حفظ و تقویت هویت فرهنگی، احترام به تنوع، پاسداشت حافظه جمعی، انتقال میراث فرهنگی، گسترش گفت وگوی بین فرهنگی و بین نسلی، ارتقای سواد رسانه ای، اعتمادسازی، مقابله با کلیشه ها، تقویت سرمایه اجتماعی، پاسداشت زبان و فرهنگ بومی و سازگاری مسئولانه با فناوری های نوین است.

رسانه ای که این ظرفیت ها را در ساختار و عملکرد خود نهادینه کند، می تواند از یک مجرای انتقال اطلاعات به نهادی اثرگذار در توسعه فرهنگی تبدیل شود. چنین رسانه ای ضمن حفظ استقلال و اعتبار حرفه ای، به جامعه کمک می کند در مواجهه با بحران ها و دگرگونی ها، هویت خود را آگاهانه حفظ کند، تفاوت ها را به رسمیت بشناسد و از ظرفیت های فرهنگی برای ساخت آینده ای پایدارتر بهره بگیرد.

بنابراین، رسانه تاب آور را باید یکی از زیرساخت های توسعه تاب آوری فرهنگی دانست؛ زیرساختی که از فرد آغاز می کند، به خانواده و جامعه گسترش می یابد و در سطح ملی می تواند به تقویت سرمایه فرهنگی، انسجام اجتماعی و پایداری هویت جمعی کمک کند.