شهر قصه می گوید… از نقشه تا قصه؛ کشف روایت های شهر و محله
دوره آموزشی و تجربی روایتگری و قصه گویی از شهر و محله برای کودکان
هر کوچه می تواند آغاز یک داستان باشد؛ هر خانه، هر باغ، هر میدان و هر نشانه شهری، روایتی برای شنیدن و کشف کردن دارد. «شهر قصه می گوید» دعوتی است به دیدن دوباره محیط پیرامون و آموختن راه هایی برای تبدیل شناخت شهر به قصه هایی معنادار، خیال انگیز و متناسب با دنیای کودکان.
در این دوره، از نقشه ها، معماری، تاریخ محلی، خاطرات ساکنان و تجربه های روزمره کمک می گیریم تا ظرفیت داستانی مکان ها را بشناسیم و برای روایت آن ها با کودکان، زبان و شیوه ای مناسب پیدا کنیم.
درباره دوره
شهر از لایه های گوناگون زندگی، خاطره، تجربه و روایت شکل گرفته است. پشت نام یک کوچه، شکل یک خانه قدیمی، مسیر یک قنات یا حضور یک درخت در محله، می توان ردپایی از زندگی انسان ها و پیوند آن ها با مکان پیدا کرد. این روایت ها فرصتی ارزشمند برای آشنایی کودکان با محیط زندگی، میراث فرهنگی و هویت محله فراهم می کنند.
دوره «از نقشه تا قصه؛ کشف روایت های شهر و محله» با پیوند دادن شناخت مکان به هنر روایتگری و قصه گویی، مسیری عملی برای کشف و بازآفرینی این داستان ها پیشنهاد می کند. شرکت کنندگان می آموزند چگونه مشاهده کنند، پرسش بسازند، اطلاعات گردآوری کنند و از میان ویژگی های یک مکان، سوژه ای برای روایت بیابند.
در این مسیر، شهر می تواند موضوع کشف، بستر شکل گیری ماجرا و حتی یکی از شخصیت های قصه باشد. یک گذر قدیمی، یک باغ فراموش شده یا خاطره ای از زندگی در محله، نقطه شروعی برای ساختن روایتی خواهد بود که کودکان را به دیدن، شنیدن، پرسیدن و مشارکت کردن دعوت می کند.
چرا روایتگری از شهر برای کودکان اهمیت دارد؟
بخش مهمی از تجربه رشد کودکان در خانه، محله، مسیرهای روزمره و فضاهای عمومی شکل می گیرد. شیوه آشنایی آن ها با این مکان ها می تواند بر شناخت محیط، تخیل و احساس تعلقشان اثر بگذارد.
قصه گویی راهی برای نزدیک کردن مفاهیم تاریخی، معماری و فرهنگی به تجربه کودکان است. وقتی یک مکان از مسیر داستان شناخته می شود، فرصت بیشتری برای برقراری ارتباط عاطفی، طرح پرسش و کشف معنا فراهم می شود.
این دوره به مربیان و فعالان حوزه کودک کمک می کند تا از ظرفیت محیط پیرامون برای طراحی تجربه های آموزشی و فرهنگی استفاده کنند؛ تجربه هایی که در آن ها کودکان نیز فرصت دارند روایت خود را از شهر بیان کنند.
این دوره برای چه کسانی مناسب است؟
- مربیان، تسهیلگران و فعالان حوزه کودک و شهر دوستدار کودک؛
- قصه گویان، کتابداران و علاقه مندان به ادبیات کودک؛
- فعالان حوزه میراث فرهنگی، تاریخ محلی و گردشگری فرهنگی؛
- طراحان فعالیت های آموزشی، فرهنگی و خلاقانه برای کودکان؛
- علاقه مندان به پیوند معماری، شناخت شهر و روایتگری.
برای شرکت در این دوره، آشنایی قبلی با معماری یا قصه گویی ضروری نیست. تمرین ها به گونه ای طراحی می شوند که شرکت کنندگان با پیشینه های متفاوت بتوانند از مشاهده ها، تجربه ها و شناخت خود برای ساخت روایت استفاده کنند.
در این دوره چه می آموزیم؟
هدف اصلی دوره، آشنایی با رویکردی مکان محور برای کشف، طراحی و روایت داستان های برگرفته از شهر و محله، با توجه به تجربه و جهان ادراکی کودکان است.
در طول دوره تمرین می کنیم که:
- شهر را از خلال نشانه ها، خاطرات، مسیرها و روایت هایش بخوانیم؛
- عناصر هویت بخش محله و ظرفیت داستانی فضاهای شهری را شناسایی کنیم؛
- از نقشه، بنا، خاطره و زندگی روزمره، سوژه ای برای قصه پیدا کنیم؛
- اطلاعات تاریخی و معماری را به روایتی متناسب با سن و تجربه کودکان تبدیل کنیم؛
- میان اطلاعات مستند، خاطرات شخصی و تخیل داستانی تمایز بگذاریم؛
- فعالیت هایی مشارکتی برای کشف و روایت محله طراحی کنیم.
سرفصل های دوره
۱. شهر را چگونه بخوانیم؟
در بخش نخست، با شهر به مثابه متنی قابل خواندن آشنا می شویم. معماری، مسیرها، فضاهای عمومی، عناصر طبیعی و نشانه های محله را بررسی می کنیم و به تفاوت نگاه کودکان و بزرگسالان به محیط پیرامون می پردازیم.
۲. از نقشه تا کشف روایت
نقشه را به عنوان ابزاری برای شناخت، جست وجو و خیال پردازی به کار می گیریم. در خانه ها، کوچه ها، باغ ها، قنات ها و فضاهای عمومی به دنبال سوژه های روایی می گردیم و نقش خاطرات شفاهی و تجربه ساکنان را در شناخت لایه های کمتر دیده شده محله بررسی می کنیم.
۳. چگونه از مکان قصه بسازیم؟
با اصول پایه روایتگری، انتخاب شخصیت، شکل دادن به مسئله و طراحی مسیر داستان آشنا می شویم. تمرین می کنیم که چگونه ویژگی های فضایی و تاریخی یک مکان را وارد قصه کنیم و ضمن بهره گیری از تخیل، مرز واقعیت مستند و عناصر داستانی را روشن نگه داریم.
۴. روایت شهر از نگاه کودک
به تجربه زیسته کودکان از محله توجه می کنیم و راه هایی برای شنیدن روایت ها و همراه کردن آن ها در فرایند قصه گویی می یابیم. نقشه های ذهنی، طراحی، تصویر، خاطره، بازی و تمرین های اکتشافی، از ابزارهای این بخش هستند.
۵. کارگاه عملی؛ از یک مکان تا یک قصه
شرکت کنندگان یک مکان یا نشانه شهری را انتخاب می کنند و مراحل مشاهده، گردآوری اطلاعات، یافتن ظرفیت داستانی، انتخاب شخصیت و مسئله و طراحی خط روایت را طی می کنند. حاصل این تمرین می تواند طرح یک داستان کوتاه، نقشه ای روایی یا طرح یک فعالیت قصه گویی برای کودکان باشد.
شیوه برگزاری و یادگیری
آموزش در این دوره ترکیبی از ارائه مفاهیم، بررسی نمونه ها، گفت وگو، تمرین های خلاقانه و فعالیت عملی است. تاکید بر این است که شرکت کنندگان فرایند تبدیل یک مکان واقعی به یک روایت را تجربه کنند و بتوانند از آموخته های خود در طراحی فعالیت برای کودکان بهره ببرند.
در صورت فراهم بودن شرایط اجرایی، بخشی از تمرین ها می تواند به مشاهده میدانی در محله و فعالیت با همراهی کودکان اختصاص یابد. همچنین از نقشه ها، تصاویر، اسناد تاریخی، روایت های شفاهی و نمونه های مستند برای تمرین استفاده می شود.
دستاورد شرکت در دوره
انتظار می رود شرکت کنندگان در پایان دوره بتوانند ظرفیت داستانی یک مکان را تشخیص دهند، برای شناخت آن اطلاعات اولیه گردآوری کنند و طرحی مقدماتی برای روایت آن با کودکان ارائه دهند.
خروجی عملی هر فرد یا گروه می تواند یکی از این موارد باشد:
- طرح اولیه یک قصه کوتاه با محوریت شهر یا محله؛
- نقشه ای روایی از یک مکان یا مسیر؛
- طرح یک فعالیت مشارکتی برای کشف و روایت محله با کودکان.
ویژگی متمایز دوره
این دوره میان دانش معماری و تاریخ شهری، تجربه مکان و هنر قصه گویی پیوند برقرار می کند. توجه به میراث کمتر دیده شده شهر، خاطرات محلی و نگاه کودکان، امکان شکل گیری روایت هایی را فراهم می سازد که هم به شناخت مستند مکان تکیه دارند و هم فضایی برای تخیل و مشارکت کودک باز می کنند.
اساتید دوره
- دکتر فاطمه خدادادی آق قلعه
- مهندس محمدرضا کاشانی
ساختار پیشنهادی دوره
یک کارگاه فشرده شش ساعته.
شهر پر از قصه هایی است که می توان آن ها را کشف کرد. این دوره فرصتی است برای آنکه از کنار مکان های آشنا با دقت بیشتری بگذریم، صدای خاطراتشان را بشنویم و راهی برای روایت آن ها با کودکان پیدا کنیم؛ تا شهر به جهانی برای پرسیدن، خیال پردازی و ساختن قصه تبدیل شود.
تاریخ برگزاری: ۲۱ آبان
مدت دوره: ۶ ساعت | یک روز
