فلسفه فقهی فناوری های همگرا (NBIC)؛ از مهندسی ارتقای توانمندی های انسانی تا حدود جواز مداخلات تکاملی در فضانوردان

مقدمه و بیان مسئله:
پیشرفت سریع فناوری های همگرا شامل نانوفناوری، زیست فناوری، فناوری اطلاعات و علوم شناختی (NBIC)، حیطه مداخلات مهندسی در بدن انسان را از مرزهای «درمان و ترمیمی» به قلمرو «ارتقای توانمندی های زیستی و فیزیکی» (Human Enhancement) سوق داده است. این چالش در ماموریت های پیشرفته فضایی و بقای انسان در شرایط زیست محیطی سخت خارج از کره زمین نمود عینی می یابد؛ جایی که ساختارهای بیولوژیک طبیعی بدن بدون مداخلات سایبورگیک و نانوساختارهای درمانی-ارتقایی قادر به تحمل تابش های کیهانی و بی وزنی طولانی مدت نیستند. این مسئله، نیازمند تبیین فلسفه فقهی مداخلات تکاملی در سازوکار تکوینی بدن است.

تحلیل فنی مهندسی:
از منظر مهندسی پزشکی، استفاده از نانۆکاریرهای هوشمند برای تنظیم متابولیسم سلولی، ایمپلنت های بیوالکتریک ارتقادهنده عملکرد عصب-عضله و سیستم های پایش مداوم زیستی، لازمه اجتناب ناپذیر حفظ حیات فضانوردان است. چالش فنی اصلی، دستکاری ساختارهای فسفولیپیدی و سیگنالینگ عصبی است که افق های جدیدی از «دستکاری زیستی» را می گشاید و صیانت از پایدارمانی سیستم های حیاتی را در برابرتخریب های محیطی ارتقا می دهد.

تحلیل فقهی-اصولی و حقوقی:
در تحلیل فقهی-اجتهادی این موضوع، چند دکترین اساسی مطرح می شود:
۱. تفکیک مفهوم «تغییر در خلق الهی» از «تکامل صیانتی»: بر اساس آیه شریفه «ولآمرنهم فلیغیرن خلق الله»، تغییراتی که منجر به مسخ کرامت، خروج از اعتدال انسانی یا خروج از هدف خلقت شود حرمت تکلیفی دارد؛ اما مداخلاتی که در راستای حفظ جان (حفظ نفس محترمه) و ارتقای توانمندی بشر برای تسخیر مواهب کیهانی (استناد به آیه «و سخر لکم ما فی السماوات و ما فی الارض») انجام گیرد، نه تنها مشروع بلکه در زمره مقدمات واجب صیانتی قرار می گیرد.
۲. قاهده اهم و مهم و مصلحت تام: در شرایطی که بقای انسان در ماموریت های استراتژیک فضایی منوط به تغییرات ساختاری در بیولوژی بدن یا اتصال سیستم های سایبورگیک باشد، «قاعده لاضرر» و «وجوب حفظ نفس» بر ادله اولیه ثبات فیزیکی بدن حاکم می شود.
۳. قاعده اصاله الاباحه در فناوری های نوین: طبق اصل اولیه اصولی در معاملات و افعال مجاز، هرگونه نوآوری مهندسی تا زمانی که مفسده غالبه یا ضرر عقلایی اثبات شده ای بر آن بار نشود، تحت اصل اباحه شرعی قرار می گیرد.

نتیجه گیری راهبردی:
فقه پویای اسلامی ظرفیت بالایی برای پشتیبانی نظری از فناوری های مرز دانش دارد. ارتقای توانمندی های انسانی و زیست شناسی سایبورگ در بستر فضانوردی و شرایط اضطرار زیستی، نه تغییر غیرمجاز در خلقت، بلکه تجلی مسئولیت انسان در به کارگیری حکمت و دانش برای صیانت از حیات و توسعه مرزهای شناخت بشری است. تدوین دکترین فقهی-مهندسی در این باره، پیش نیاز ورود مقتدرانه به عصر تسخیر فضا و فناوری های همگراست.

https://uploadkon.ir/uploads/564413_26FIL8mX5HqsY32D9-rnJ4iPBiX-E-IynOUxhLTHWbfOWmvgFhlQ.png