تفاوت مفهومی فیک نیوز، میس اینفورمیشن و دیس اینفورمیشن

تفاوت مفهومی فیک نیوز، میس اینفورمیشن و دیس اینفورمیشن 

در دنیای پیچیده اطلاعاتی امروز، واژه هایی مانند «فیک نیوز»، «میس اینفورمیشن» و «دیس اینفورمیشن» اغلب به جای یکدیگر به کار می روند، اما از نظر علمی و مطالعات رسانه ای، تفاوت های بنیادینی دارند. درک دقیق این تفاوت ها برای تحلیل گران، دانشجویان علوم ارتباطات و حتی مخاطبان عادی ضروری است.

۱. میس اینفورمیشن (Misinformation): اطلاعات نادرست ناخواسته:

میس اینفورمیشن یا «اطلاعات نادرست» به هر نوع محتوای غلط، غیردقیق یا گمراه کننده ای گفته می شود که بدون قصد آسیب رسانی یا عامدانه بودن، منتشر می گردد. در این حالت، فردی که خبر را به اشتراک می گذارد، خودش تصور می کند که محتوا صحیح است. به عنوان مثال، اشتراک گذاری یک خبر قدیمی به عنوان خبری جدید، یا انتقال اشتباه یک نقل قول علمی به دلیل بی دقتی، مصداق میس اینفورمیشن است. در اینجا، «نیت خیر اما نتیجه غلط» عامل اصلی است.

۲. دیس اینفورمیشن (Disinformation): اطلاعات گمراه کننده هدفمند:

دیس اینفورمیشن یا «اطلاعات نادرست عامدانه» نقطه مقابل میس اینفورمیشن است. در اینجا، تفاوت کلیدی در «نیت و قصد» نهفته است. دیس اینفورمیشن یعنی تولید و انتشار آگاهانه ی محتوای دروغین، تحریف شده یا دستکاری شده با هدف فریب دادن مخاطب، کسب سود مالی، ضربه زدن به شهرت یک فرد/سازمان یا تغییر افکار عمومی. پروپاگانداهای سیاسی، شایعات ساخته شده برای تخریب رقیب و گزارش های جعلی برای فروش محصولات، همگی در این دسته قرار می گیرند. این اطلاعات، «سلاحی» برای مدیریت افکار عمومی هستند.

۳. فیک نیوز (Fake News): اصطلاحی مناقشه برانگیز:

مفهوم «فیک نیوز» یا «اخبار جعلی» پیچیده ترین مورد در این سه گانه است. از نظر فنی، فیک نیوز به محتوایی گفته می شود که ظاهری شبیه به گزارش های خبری استاندارد دارد اما فاقد مبنای واقعی است. با این حال، در سال های اخیر این اصطلاح به یک «برچسب سیاسی» تبدیل شده است. سیاست مداران اغلب از واژه فیک نیوز برای بی اعتبار کردن رسانه هایی که اخبار انتقادی علیه آن ها منتشر می کنند، استفاده می کنند (حتی اگر آن خبر صحیح باشد). به همین دلیل، بسیاری از محققان ارتباطات، استفاده از واژه «فیک نیوز» را به دلیل ابهام و بار معنایی منفی که پیدا کرده، توصیه نمی کنند و ترجیح می دهند از مفاهیم دقیق تری مثل «اخبار دستکاری شده» (Manipulated News) استفاده کنند.

*جمع بندی؛ تفاوت در «نیت» و «تاثیر*»

برای تفکیک دقیق این سه مفهوم در یادداشت های علمی، می توان به این فرمول ساده تکیه کرد:

 میس اینفورمیشن: خطای انسانی یا جهل (بدون نیت بد).

 دیس اینفورمیشن: فریب سیستماتیک (با نیت بد).

 فیک نیوز: یک «ظاهر رسانه ای» برای ارائه محتوای نادرست، که امروز اغلب به عنوان سلاحی برای قطبی سازی سیاسی استفاده می شود.

در نهایت، در محیط آنلاین، میس اینفورمیشن می تواند به دیس اینفورمیشن تبدیل شود؛ یعنی یک خبر غلط ناخواسته توسط فردی عادی، توسط یک گروه ذی نفع شناسایی شده و برای ایجاد کمپین های تخریبی گسترده مورد استفاده قرار گیرد. شناسایی این لایه های متفاوت، گام نخست در مسیر «سواد رسانه ای» است. وقتی بدانیم یک خبر چرا و با چه نیتی (یا حتی بدون نیت) منتشر شده است، کمتر در دام فریب های رسانه ای گرفتار می شویم.