معنای آفرینش

[توشیهیکو ایزتسو Toshihiko Izutsu]

این نظریه « خلق » را که در آستانه بررسی آن هستیم، نباید به هیچ وجه، استعارات صرف دینی، یا تعلیماتی رمزگونه ای بینگاریم که با نقاب واژه شناسی حکمت سنتی تغییرشکل یافته است. از منظر ابن عربی حقیقت « خلق » با « تجلی » برابر است؛ یعنی، هر دو مفهوم واقعیت بنیانی واحد و همسانی دارند، که با دو جلوه ی متفاوت «خلق» و «تجلی» نمایان و بررسی می شوند.

اولین چیزی که در مورد « خلق » توجه ما را به خود جلب می کند، نقش مهمی است که مفهوم ثلاثیه «triad یا تثلیث triplicity» ایفا می کند. این مفهوم، خلق را از نظریه «تجلی» متمایز می کند.

برطبق معمول نقطه آغازین، حق است. همان گونه که می دانیم، زمینه وجودی هستی، احدیت مطلق «the One Absolute» است. اما اگر احدیت (the One) را از جنبه نمودی (phenomental aspect) آن منظور بداریم، سه جنبه متفاوت به قرار زیر بروزمی نمایند:

(1) ذات، اما نه ذات مطلق در اطلاقش « qua Essence the Essence not»، بلکه ذات از جنبه ی خود نمودی آن self-revealing

(2) اراده «Will»، که در اینجا حق « المرید » است.

(3) امر Command (و در این جا حق الآمر «the Commander» است).

این سه جنبه به ترتیبی که در این جا ارائه شد، تمامی فرایند «خلق» را می نمایاند. این فرایند را به طور مجمل می توان چنین توصیف نمود. طلوع اول خود آگاهی احدیت مطلق احدیت یا علم اوست (or Knowledge the One-Absolute self-cosciousness) که اعیان ثابته را در صورعلمیه الهیه (DivineConsciousness) ظاهر می نمایند. این امر تولد، کثرت ممکنه (the possible Many) را بشارت می دهد. و به این ترتیب حضرت ذات ( the Presence of the Essence ) ( یعنی مرتبه وجود مطلق در اطلاق آن ) به حضرت الهیه «the Presence of Divinity»، که الله «being God» است نزول می کند.

آن گاه، در مرحله دوم، اراده ای که بر اساس این علم استوار است طلوع می نماید، و اعیان را از حالت عدم به حالت وجود می آورد. سپس، بر اساس این اراده، امر- (کن) صادر، و عالم به این ترتیب «خلق» می شود.(1)

***

[یزدانپناه عسکری]

1 – دامنه اسماء ذات مطلق که در دسترس شهود انسان می تواند باشد.

2 - «المرید» اراده «Will»، بودن حق، در اینجا جامع اسماء حق بودن است، «اراده اسماء حق».

(قال لن ترانی – الاعراف/143)

3 – اراده به امر «کن» و دسته کردن اسماء و خلق.

__________________

1- مفاتیح الفصوص محی الدین ابن عربی ( بررسی مفاهیم کلیدی فصوص الحکم ) ، تالیف توشیهیکو ایزتسو ، ترجمه و تحقیق دکتر حسین مریدی – کرمانشاه : انتشارات دانشگاه رازی ، 1385. ص 266

- همچنین نک به: صوفیسم و تائوئیسم ، توشیهیکو ایزوتسو ، ترجمه دکتر محمدجواد گوهری – تهران روزنه 1385، ص 212