مقاله ای به مناسبت روز جهانی زندگی با هم در صلح

« صلح؛ هنر بزرگ زندگی با یکدیگر »

نگاهی حقوقی و انسانی به « روز جهانی زندگی با هم در صلح » در عصر خشونت و بحران های جهانی

( به مناسبت ۱۶ می؛ روز جهانی زندگی با هم در صلح ۲۶ اردیبهشت ماه )

نویسنده : سید کیهان اسدی

پژوهشگر حقوق بین الملل و مدرس دانشگاه

S.kayhanasadi@gmail.com

مقدمه :

در جهانی که هر روز با اخبار جنگ، خشونت، افراط گرایی، تبعیض، نفرت پراکنی و بحران های انسانی بیدار می شود، شاید بزرگ ترین نیاز بشر نه پیشرفت فناوری، بلکه « توانایی زندگی با یکدیگر در صلح » باشد.

روز جهانی « زندگی با هم در صلح » که به ابتکار سازمان ملل متحد ( UN ) در ۱۶ می نام گذاری شده است، یادآور یک حقیقت بنیادین است:

صلح فقط نبود جنگ نیست؛ بلکه هنر پذیرش تفاوت ها، احترام متقابل، گفت وگو و همزیستی انسانی است.

امروز، در قرنی که انسان توانسته به اعماق فضا سفر کند و جهان را به دهکده ای جهانی تبدیل نماید، همچنان در بسیاری نقاط زمین،انسان ها به دلیل تفاوت های قومی، مذهبی، نژادی، سیاسی و فرهنگی قربانی خشونت می شوند. این واقعیت نشان می دهد که پیشرفت تمدن، بدون فرهنگ صلح و همزیستی، ناقص خواهد بود.

صلح در حقوق بین الملل؛ از آرمان اخلاقی تا تعهد حقوقی

پس از فجایع دو جنگ جهانی، جامعه بین المللی دریافت که صلح نباید صرفا یک آرزوی اخلاقی باشد، بلکه باید به یک «تعهد حقوقی» برای دولت ها تبدیل شود. بر همین اساس، منشور سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ با هدف اصلی « حفظ صلح و امنیت بین المللی » تصویب شد.

ماده ۱ منشور سازمان ملل متحد، حفظ صلح جهانی و حل وفصل مسالمت آمیز اختلافات را از اهداف اساسی سازمان می داند. همچنین ماده ۲ منشور، دولت ها را از تهدید یا توسل به زور منع می کند.

در واقع، حقوق بین الملل معاصر بر این اصل استوار است که اختلافات میان ملت ها باید از طریق:

• گفت وگو

• مذاکره

• میانجی گری

• داوری

• و سازوکارهای قضایی حل شوند، نه از مسیر جنگ و خشونت.

مفهوم « زندگی با هم در صلح »

زندگی با هم در صلح، تنها به معنای توقف درگیری نظامی نیست؛ بلکه مفهومی گسترده تر و عمیق تر دارد که شامل:

• احترام به کرامت انسانی

• پذیرش تنوع فرهنگی و مذهبی

• مقابله با تبعیض و نفرت

• تقویت عدالت اجتماعی

• و توسعه فرهنگ گفت وگو می شود.

در حقیقت، صلح پایدار ، نهادینه و مستمر زمانی شکل می گیرد که انسان ها بتوانند علی رغم تفاوت ها، در کنار یکدیگر زندگی کنند.

امروز جهان بیش از هر زمان دیگری به «فرهنگ همزیستی» نیاز دارد؛ زیرا بسیاری از بحران های معاصر، نتیجه ناتوانی در پذیرش دیگری است.

جنگ ها؛ شکست گفت وگو و انسانیت

وقتی به بحران های جهان نگاه می کنیم، درمی یابیم که قربانی اصلی جنگ ها، انسان و کرامت انسانی است.

در:

• جنگ غزه

• جنگ اوکراین

• بحران سوریه

• درگیری های سودان

• و بسیاری از منازعات منطقه ای مثل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران

میلیون ها انسان قربانی خشونت، آوارگی و فروپاشی اجتماعی شده اند.

کودکان، زنان و غیرنظامیان، نخستین قربانیان جنگ ها هستند. مدارس و بیمارستان ها ویران می شوند، خانواده ها از هم می پاشند ونسل هایی با زخم های روانی عمیق باقی می مانند.

حقوق بین الملل بشردوستانه، به ویژه کنوانسیون های چهارگانه ژنو، تلاش کرده اند حتی در زمان جنگ نیز از کرامت انسانی حفاظت کنند؛اما واقعیت آن است که هیچ جنگی، انسانی و بی هزینه نیست.

نقش سازمان های بین المللی در ترویج صلح

سازمان ملل متحد مهم ترین نهاد جهانی در حفظ صلح و امنیت بین المللی است. شورای امنیت، مجمع عمومی و نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد ، وظیفه دارند از طریق دیپلماسی، میانجی گری و اقدامات صلح ساز، مانع گسترش جنگ ها شوند.

همچنین یونسکو نقش مهمی در ترویج فرهنگ صلح ایفا می کند. این سازمان معتقد است:

«از آنجا که جنگ ها در ذهن انسان ها آغاز می شوند، دفاع از صلح نیز باید در ذهن انسان ها ساخته شود.»

به همین دلیل، آموزش صلح، گفت وگوی بین فرهنگی و مقابله با نفرت پراکنی، از مهم ترین ماموریت های یونسکو محسوب می شود.

وظایف دولت ها در تحقق صلح

دولت ها در قبال صلح جهانی و همزیستی انسانی مسئولیت های سنگینی دارند. این مسئولیت ها شامل:

• احترام به حقوق بشر

• پرهیز از جنگ افروزی

• مقابله با تبعیض

• توسعه عدالت اجتماعی

• حمایت از آزادی های مشروع

• و تقویت گفت وگوی ملی و بین المللی است.

صلح پایدار، بدون عدالت و احترام به حقوق ملت ها ممکن نیست. هرجا فقر، تبعیض، سرکوب و نابرابری گسترش یابد، زمینه خشونت وافراط گرایی نیز فراهم می شود.

صلح در نظام حقوق داخلی ایران

در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران نیز اصول متعددی بر صلح، عدالت و همزیستی تاکید دارند. قانون اساسی، ضمن حمایت ازاستقلال و عزت ملی، بر روابط مسالمت آمیز با سایر ملت ها و حمایت از حقوق انسان ها تاکید کرده است.

اصل ۱۵۲ قانون اساسی تصریح می کند:

«سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس نفی هرگونه سلطه جویی و سلطه پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و روابط صلح آمیزمتقابل با دولت های غیرمحارب استوار است.»

این اصل نشان می دهد که صلح و همزیستی، نه تنها یک ارزش اخلاقی، بلکه بخشی از سیاست حقوقی و بین المللی کشورهاست.

آموزش صلح؛ نیاز فوری جهان امروز

امروزه بسیاری از متخصصان معتقدند که صلح باید «آموخته شود». خشونت، نفرت و تعصب اغلب نتیجه فقدان آموزش صحیح وضعف فرهنگ گفت وگو هستند.

آموزش صلح یعنی:

• یادگیری مدارا

• احترام به تفاوت ها

• حل مسالمت آمیز اختلافات

• و پذیرش کرامت انسان ها.

خانواده، مدرسه، رسانه ها و دانشگاه ها، نقش کلیدی در ساختن فرهنگ صلح دارند.

فضای مجازی؛ فرصت یا تهدید برای همزیستی؟

فضای مجازی، جهان را به هم نزدیک تر کرده است، اما در عین حال می تواند بستری برای:

• نفرت پراکنی

• خشونت کلامی

• افراط گرایی

• و انتشار اطلاعات نادرست باشد.

در چنین شرایطی، مسئولیت دولت ها، رسانه ها و کاربران در حفظ اخلاق و احترام متقابل بیش از گذشته اهمیت یافته است.

صلح؛ ضرورتی برای بقای بشریت

در عصر سلاح های هسته ای، بحران های اقلیمی و وابستگی متقابل جهانی، جنگ دیگر تنها یک بحران منطقه ای نیست؛ بلکه تهدیدی علیهآینده کل بشریت است.

امروز انسان ها یا باید «هنر زندگی با یکدیگر» را بیاموزند، یا هزینه سنگین خشونت و نفرت را بپردازند.

صلح واقعی زمانی شکل می گیرد که انسان ها، ملت ها و دولت ها بپذیرند که امنیت هیچ کشوری در ناامنی دیگران پایدار نخواهد ماند.

سخن پایانی :

روز جهانی زندگی با هم در صلح، فقط یک مناسبت بین المللی نیست؛ بلکه دعوتی جهانی برای بازگشت به انسانیت است.

جهان امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند:

• گفت وگو به جای خشونت

• همدلی به جای نفرت

• عدالت به جای تبعیض

• و صلح به جای جنگ است.

صلح، رویایی دست نیافتنی نیست؛ بلکه انتخابی آگاهانه برای ساختن آینده ای انسانی تر است.

و این آینده، از احترام ما به یکدیگر آغاز می شود.