از تاریک گردی تا سوگ بوم شناسانه در گردشگری آخرین فرصت: بازخوانی ظرفیت های بازآفرینی سجاس رود، رودخانه خون آلود

تخریب فزاینده منابع آبی و زوال بوم شناسانه، علاوه بر آسیب های کالبدی، منجر به بحران های روانی-وجودی نظیر «سوگ بوم شناسانه» و «سولاستالژیا» در جوامع محلی شده است. در پژوهشی که با هدف تبیین نقش میانجی «روایت گری اصیل» در گذار از سوگ راکد به «سوگ پویا» در حوضه «سجاس رود» (قانلی چای) انجام شد، مسئله بنیادین، چگونگی جلوگیری از «کالایی سازی رنج» در «گردشگری آخرین فرصت» و تبدیل اضطراب محیطی به بیداری اخلاقی هست. روش شناسی پژوهش، آمیخته با منطق توالی اکتشافی است که در آن ابعاد سه گانه سوگ و تاثیر روایت گری بر «تعهد اخلاقی» و «کنشگری» واکاوی شد. یافته های کیفی نشان دهنده غلبه بیگانگی با مکان میان ذی نفعان است. نتایج کمی تایید کرد که روایت گری اصیل همبستگی مثبت و معناداری با سوگ پویا (r=0.62) و کنشگری محیط زیستی (r=0.55) دارد. همچنین، فرآیند «شاهدمحوری»، تمایل به مشارکت در بازآفرینی را تا ۶۸% افزایش داده است. در نهایت، سجاس رود به مثابه یک «منظر رنج»، از طریق ایجاد «ذهنیت بازآفرین»، بستر تحقق مدل «منظر سبز» را فراهم کرده و اضطراب بوم شناسانه را به «مراقبت راهبرانه» و کنشگری پایدار برای التیام اکوسیستم و بازسازی هویت جمعی منطقه تبدیل می کند.

ناسازه «آخرین فرصت گردی» در حوضه سجاس رود، فراتر از یک تهدید محیط زیستی، یک فرصت «بیداری اخلاقی» است. نتایج ما تایید کرد که سوگ بوم شناسانه، اگر در خلا رها شود، به انفعال و بیگانگی با مکان (سولاستالژیا) مینجامد؛ اما زمانی که با «روایت گری اصیل و شاهدمحور» پیوند می خورد، به «سوگ پویا» تغییر ماهیت داده و تمایل به کنشگری را تا ۶۸ درصد افزایش می دهد.